Trabzon’un Çömlekçi Mahallesi’nde yürütülen kentsel dönüşüm çalışmaları sırasında tesadüfen bulunan ve Roma dönemine tarihlendirilen devasa su kanalı arkeoloji dünyasında büyük bir heyecan yarattı. Uzmanların yapısal özellikleri bakımından Türkiye’de bir benzerinin daha olmadığını vurguladığı bu gizemli tünel, şehrin tarihine dair bilinen tüm ezberleri bozmaya hazırlanıyor.

Trabzon’un tarihi dokusunu yeniden şekillendiren kentsel dönüşüm projesi, yerin metrelerce altında saklı kalan bir antik mirası gün yüzüne çıkardı. Çömlekçi Mahallesi’nde tespit edilen ve Roma dönemine ait olduğu değerlendirilen devasa su kanalı, ilk belirlemelerin ardından uzman incelemesine alındı. Yer altı yapısına dair ilk bulguların elde edilmesinin ardından, tünel içerisinde birikebilecek zehirli gaz ihtimaline karşı AFAD ekipleri bölgeye sevk edilerek hassas ölçümler gerçekleştirdi. Güvenlik onayının verilmesiyle birlikte Trabzon Müze Müdürlüğü ve Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) akademisyenlerinden oluşan heyet, tünelin derinliklerine inerek tarihi yapının ayrıntılarını mercek altına aldı.

Yerin Altında Gizlenen Mühendislik Harikasının Detayları Neler

Yüzeyin yaklaşık 1,5 ile 2 metre derinliğinde konumlanan su kanalının, Arafilboyu sapağından başlayarak sahil yoluna ve eski Trabzon Limanı sahasına kadar uzandığı belirlendi. Yaklaşık 300-400 metre uzunluğa sahip olan bu yapı, inşa edildiği dönemin mühendislik becerilerini de gözler önüne seriyor. 2 metre genişliğinde ve 2 metre yüksekliğinde tasarlanan devasa tünelin tam ortasında 1,20 metre genişliğinde bir su kanalı yer alırken, kanalın her iki yanında 50-60 santimetrelik yürüme sekileri bulunuyor. Yapılan incelemeler, bu görkemli yapının Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemlerinden itibaren yan duvarlarına açılan ilave deliklerle kanalizasyon sistemine dahil edildiğini ve günümüzde halen atık su akışının devam ettiğini ortaya koydu.

Bu Yapıyı Türkiye’deki Diğer Kanallardan Ayıran Özellik Nedir

Arkeologlar ve sanat tarihçileri, benzer su kanallarının Türkiye’de sadece iki noktada bulunduğuna dikkat çekiyor. Bunlardan ilki Smyrna Antik Kenti’nde, ikincisi ise İstanbul’da yer alıyor. Ancak Çömlekçi’de bulunan kanalın, hem mimari ölçekleri hem de iç yapısındaki yürüme yolları gibi karakteristik özellikleriyle bu iki örnekten de ayrıldığı belirtiliyor. Konuyla ilgili teknik değerlendirmelerde bulunan Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Edebiyat Fakültesi Dekanı ve Sanat Tarihi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mehmet Yavuz, “Yaptığımız incelemelerde bu kanalın Türkiye’de benzer iki örneği olduğu görüldü. Biri geç Helenistik-erken Roma dönemine tarihlenen Smyrna Antik Kenti sınırlarında, diğeri ise 4. yüzyıla tarihlenen İstanbul’dadır. ” diyerek keşfin nadirliğine vurgu yaptı.

Antik Dönemde Bu Kanal Hangi Amaçla Kullanıldı

Kanalın bulunduğu bölgenin tarihsel arka planı, araştırmacılar için yeni soru işaretlerini de beraberinde getirdi. Prof. Dr. Mehmet Yavuz, yapının oldukça nitelikli bir işçiliğe sahip olduğunu belirterek şu ifadeleri kullandı: “Şu ana kadar bilindiği halde ne olduğu anlaşılamamış bir yapı. Bölgede küçük bir garnizon bulunmuş olabilir. Askerlerin su ihtiyacını karşılamak ya da limana gelen gemilere su sağlamak amacıyla yapılmış olabilir. Kanalın etrafında yapılacak kurtarma kazılarıyla durum daha netleşecektir. İnşaat tamamlandıktan sonra Büyükşehir Belediyesi’nin bir çalışma yapması bekleniyor. Su kanalı bizim için sürpriz oldu. Roma ya da Helenistik dönemde o bölgeyi yoğun bir yaşam alanı olarak bilmiyorduk. Kanalın çevresinde temizlik ve kazı yapılması, bağlantı yapılarının ortaya çıkarılması gerekiyor. Turizme kazandırılması gereken, Trabzon için önemli bir keşif. İnşallah doğru şekilde değerlendirilir.”

Trabzon’un turizm potansiyeline büyük katkı sağlaması beklenen bu keşif için önümüzdeki günlerde kapsamlı bir temizlik ve kurtarma kazısı planlanıyor. Bağlantı yollarının ve tünelin ulaştığı uç noktaların tespit edilmesiyle birlikte, Roma İmparatorluğu’nun Karadeniz’deki bu gizemli su yönetim sisteminin tüm sırları aydınlatılacak.