Trabzon’un Çömlekçi Mahallesi’nde yürütülen kentsel dönüşüm çalışmaları sırasında tesadüfen bulunan ve Roma dönemine tarihlendirilen devasa su kanalı arkeoloji dünyasında büyük heyecan yarattı. Uzmanların Türkiye’de yapısal özellikleriyle bir benzerinin daha olmadığını vurguladığı bu gizemli yapı, kentin tarihine dair bilinmeyenleri gün yüzüne çıkarırken bölgenin geçmişine dair tüm ezberleri bozmaya hazırlanıyor.

Trabzon’un en eski yerleşim yerlerinden biri olan Çömlekçi Mahallesi’nde devam eden kentsel dönüşüm projesi, tarihin derinliklerinden gelen muazzam bir keşfe ev sahipliği yaptı. Kazı çalışmaları sırasında rastlanan ve Roma dönemine ait olduğu değerlendirilen devasa su kanalı, hem bölge halkını hem de bilim dünyasını şaşkına çevirdi. Yerin yaklaşık 2 metre altında uyuyan bu devasa yapı, Trabzon’un antik dönemdeki stratejik önemini bir kez daha kanıtladı.

AFAD ekipleri kontrol etti ve tünelin sırrı çözüldü

Yer altı kanalıyla ilgili ilk bilgilerin yetkililere ulaşmasının ardından, güvenlik önlemleri en üst seviyeye çıkarıldı. Tünel içerisinde birikmiş olabilecek metan gazı veya diğer zehirli gaz ihtimallerine karşı AFAD ekipleri bölgeye sevk edilerek detaylı ölçümler gerçekleştirdi. Güvenlik onayının verilmesiyle birlikte Trabzon Müze Müdürlüğü ve Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) akademisyenlerinden oluşan uzman bir heyet, tünelin derinliklerine inerek incelemelerde bulundu.

Yapılan ilk tespitlere göre, yüzeyden 1,5-2 metre derinlikte bulunan su kanalı, Arafilboyu sapağından başlayarak sahil yoluna ve eski Trabzon Limanı sahasına kadar uzanıyor. Yaklaşık 300-400 metre uzunluğunda olduğu tahmin edilen yapının mimari ihtişamı ise dikkat çekici boyutta. 2 metre genişliğinde ve 2 metre yüksekliğinde inşa edilen devasa yapının merkezinde 1,20 metre genişliğinde bir su kanalı yer alırken, yan kısımlarda ise 50-60 santimetrelik yürüme sekileri bulunuyor.

Yapısal özellikleri bakımından Türkiye’de bir eşi daha yok

Arkeologlar ve sanat tarihçileri, bu yapıyı benzerlerinden ayıran en önemli özelliğin mimari formu olduğunu belirtiyor. Türkiye’de benzer işlevli yapıların sadece iki noktada; Smyrna Antik Kenti ve İstanbul’da bulunduğu ancak Trabzon’daki bu kanalın yapısal detaylarıyla bu örneklerden ayrıştığı ifade ediliyor. Kanalın, Osmanlı ve erken Cumhuriyet dönemlerinde yan duvarlarına açılan deliklerle kanalizasyon sistemine dahil edildiği ve günümüzde de halen atık su akışının devam ettiği belirlendi.

Keşfin önemine dair değerlendirmelerde bulunan Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) Edebiyat Fakültesi Dekanı ve Sanat Tarihi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Mehmet Yavuz, “Yaptığımız incelemelerde bu kanalın Türkiye’de benzer iki örneği olduğu görüldü. Biri geç Helenistik-erken Roma dönemine tarihlenen Smyrna Antik Kenti sınırlarında, diğeri ise 4. yüzyıla tarihlenen İstanbul’dadır. ” diyerek yapının nadir bir eser olduğunu vurguladı.

Uzmanlar şaşkın bu bölgeyi yoğun bir yaşam alanı olarak bilmiyorduk

Kanalın bulunduğu konumun tarihsel açıdan yeni soruları beraberinde getirdiğini belirten Prof. Dr. Mehmet Yavuz, yapının askeri bir amaca hizmet etmiş olabileceği ihtimali üzerinde duruyor. Yavuz, keşfin şaşırtıcı detaylarını şu sözlerle aktardı: “Şu ana kadar bilindiği halde ne olduğu anlaşılamamış bir yapı. Bölgede küçük bir garnizon bulunmuş olabilir. Askerlerin su ihtiyacını karşılamak ya da limana gelen gemilere su sağlamak amacıyla yapılmış olabilir. Kanalın etrafında yapılacak kurtarma kazılarıyla durum daha netleşecektir. İnşaat tamamlandıktan sonra Büyükşehir Belediyesi’nin bir çalışma yapması bekleniyor. Su kanalı bizim için sürpriz oldu. Roma ya da Helenistik dönemde o bölgeyi yoğun bir yaşam alanı olarak bilmiyorduk. Kanalın çevresinde temizlik ve kazı yapılması, bağlantı yapılarının ortaya çıkarılması gerekiyor. Turizme kazandırılması gereken, Trabzon için önemli bir keşif. İnşallah doğru şekilde değerlendirilir.”

Şimdi gözler, bu eşsiz yapının turizme kazandırılması ve çevresindeki diğer olası antik yapıların gün ışığına çıkarılması için yapılacak olan kapsamlı restorasyon ve kazı çalışmalarına çevrilmiş durumda.