NASA’nın Curiosity keşif aracı, Mars’ta yaklaşık altı aydır sürdürdüğü araştırmalarda uzaydan bakıldığında dev örümcek ağlarını andıran gizemli yapıları görüntüledi. Bilim dünyasında heyecan yaratan bu “boxwork” oluşumları, Kızıl Gezegen’in su geçmişine ve dolayısıyla yaşam potansiyeline dair tüm ezberleri bozabilecek yeni kanıtlar sunuyor.

ABD Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’ne ait Curiosity keşif aracı, yaklaşık altı aydır Mars yüzeyinde oldukça sıra dışı bir bölgede mesai harcıyor. Yörüngeden bakıldığında devasa bir örümcek ağını andıran bu engebeli arazi, bilim insanları tarafından “boxwork” olarak adlandırılan jeolojik oluşumlarla kaplı. Yaklaşık 1 ila 2 metre yüksekliğindeki alçak sırtlar ve bu sırtların arasında kalan kumlu çukurlar, kilometrelerce boyunca Mars yüzeyini çaprazlama kesiyor. Bu yapılar, sadece görsel bir şölen sunmakla kalmıyor, aynı zamanda gezegenin gizemli tarihine ışık tutuyor.

Kızıl Gezegenin Gizemli Yeraltı Suları

Bilim insanlarına göre bu geometrik desenler, Mars’ın bu bölgesinde yeraltı suyunun tahmin edilenden çok daha geç dönemlere kadar akmış olabileceğini kanıtlıyor. Bu durum, milyarlarca yıl önce nehirlerin ve göllerin kuruyup gezegenin bugünkü donmuş çöl haline gelmesinden çok sonra bile mikrobiyal yaşamın hayatta kalmış olma ihtimalini güçlendiriyor. Uzaydan örümcek ağını andıran bu oluşumların, ana kayadaki çatlaklardan sızan yeraltı sularının bıraktığı mineral birikintileriyle şekillendiği düşünülüyor. Mineraller zamanla sırtları güçlendirirken, daha zayıf kısımlar rüzgar erozyonuyla aşınarak bugünkü karmaşık yapıyı ortaya çıkardı.

Dünya üzerinde de benzer boxwork yapıları mevcut ancak bunlar genellikle mağaralarda veya kurak ortamlarda, sadece birkaç santimetre boyutunda gözlemleniyor. Mars’taki örnekler ise hem devasa boyutları hem de karmaşık yapılarıyla bilim dünyasını şaşırtmaya devam ediyor. Curiosity bölgeye ulaşana kadar bu yapıların yakından nasıl göründüğü tam bir muammaydı.

Zorlu Arazide Tehlikeli Operasyon

Curiosity ekibi için bu araziyi incelemek sadece bilimsel değil, aynı zamanda teknik bir meydan okuma anlamına geliyordu. Yaklaşık 899 kilogram ağırlığındaki SUV büyüklüğündeki gezginin, kendi genişliği kadar dar olan bu sırtların üzerinde güvenle ilerlemesi gerekiyordu. NASA’nın Kaliforniya’daki Jet İtki Laboratuvarı’ndan operasyon sistemleri mühendisi Ashley Stroupe, sırtların adeta bir otoyol gibi göründüğünü ancak kumlu çukurlarda tekerleklerin kayma riskine karşı son derece dikkatli hareket ettiklerini vurguladı.

Araştırmalar, Curiosity’nin tırmanışını sürdürdüğü 5 kilometre yüksekliğindeki Sharp Dağı’nda devam ediyor. Dağın her bir katmanı, Mars’ın antik ikliminin farklı bir dönemine ait kayıtları saklıyor. Araç yükseldikçe, suyun zamanla azaldığı ancak nemli dönemlerin periyodik olarak geri döndüğü daha net bir şekilde anlaşılıyor.

Kayalardaki Kimyasal İpuçları ve Yaşamın Yapı Taşları

Daha önceki yörünge gözlemlerinde örümcek ağı desenlerini kesen koyu çizgiler bilim insanlarının dikkatini çekmişti. 2014 yılında bu çizgilerin, yeraltı suyunun sızdığı “merkezi çatlaklar” olabileceği öne sürülmüştü. Curiosity’nin bölgeden geçtiği son altı ay, bu hipotezi doğrulayan veriler sağladı. Ayrıca araç, geçmişte yeraltı suyu bulunduğunun en net göstergelerinden biri olan “nodül” adı verilen pütürlü dokular keşfetti. Ancak bu nodüllerin çatlakların hemen yanında değil de sırtların yan duvarlarında bulunması, oluşum sürecinin birden fazla aşamadan geçmiş olabileceğine işaret ediyor.

Curiosity’nin robotik koluyla aldığı örnekler, laboratuvar ortamında titizlikle incelendi. Sırtlarda kil mineralleri, çukurlarda ise karbonat mineralleri tespit edildi. En dikkat çekici analiz ise “Islak kimya” adı verilen özel bir yöntemle yapıldı. Yüksek sıcaklıklı fırınlarda kimyasal reaktiflerle işlenen kaya tozları, yaşamın yapı taşları olan karbon bazlı organik bileşiklerin izlerini aramak için kullanıldı. Mart ayında bu bölgeden ayrılacak olan Curiosity, önümüzdeki yıl boyunca tuzlu mineraller açısından zengin sülfat katmanlarında ilerleyerek Mars’ın iklim dönüşümünü çözmeye devam edecek.