Kültürün Gösteriye İndirgenmesi – Serkan Üstüner

Serkan ÜSTÜNER – 05 Ocak 2026

Yeni bir yıla girerken Türkiye’nin kültür politikalarına dair iyimser temennilerde bulunmak artık samimi bir tutum olmaktan çıkmıştır. Zira mesele, eksik niyetlerden ziyade yapısal bir vizyon yoksunluğu meselesidir. Devletin ve hükümetin uzun süredir Türk ve İslam kültürüne dair ortaya koyduğu söylem, içerik üretmekten çok sembol üretmeye; medeniyet inşasından çok nostaljik tekrarlar yapmaya indirgenmiştir.

Türk-İslam kültürü, tarihsel olarak bir düşünce sistemi, bir ahlak tasavvuru ve bir varlık anlayışı üretmiştir. Buna karşın günümüzde bu miras, ya folklorik bir dekor ya da siyasal meşruiyet sağlayan bir araca dönüştürülmektedir. Kültür, düşünce üretmeyen bir hatırlama faaliyetine; medeniyet iddiası ise sloganik bir tekrar disiplinine sıkıştırılmıştır. Bu durum, yalnızca entelektüel bir zafiyet değil, aynı zamanda ciddi bir kültürel çöküş belirtisidir.

Güvenli Alanlara Sıkışan Kültür Politikası

Devletin kültür politikaları, çağın meydan okumalarına cevap üretebilecek entelektüel kadrolar yerine, güvenli ve risksiz alanlarda dolaşmayı tercih etmektedir. Oysa gerçek bir kültür politikası; konforu değil, fikrî cesareti, tekrarları değil, eleştirel sürekliliği esas alır.

Bu vizyonsuzluğun en görünür tezahürlerinden biri de belediyelerin yürüttüğü kültür faaliyetleridir. Yerel yönetimler, kültürü kamusal bir bilinç alanı olarak inşa etmek yerine, onu popülerlik üzerinden meşrulaştırılan bir etkinlikler silsilesine dönüştürmektedir. Özellikle kitap fuarları, düşünce ve edebiyatın kamusal alandaki en önemli temas noktalarından biri olması gerekirken, giderek içi boşaltılmış birer gösteri alanına evrilmiştir.

Nitelikten Niceliğe Savrulan Kitap Fuarları

Bugün birçok kitap fuarı, yazar ve mütefekkirlerin değil; kitapla ilişkisi son derece yüzeysel olan figürlerin işgaline uğramıştır. Bu tercihler, masum bir organizasyon hatası değil; kültürün nitelik yerine nicelikle ölçülmesinin bilinçli bir sonucudur.

Yeni yılda ihtiyaç duyulan şey, bir kültür hamlesi değil; kültürün ne olduğuna dair ciddi bir muhasebedir. Kültür, kalabalıklarla değil; kavramlarla, metinlerle ve düşünceyle büyür.