İngiltere ve İsveçli bilim insanları tarafından yürütülen çarpıcı bir araştırma, dünya çapında fenomen olan klasik video oyunu Tetris’in travmatik anıların yıkıcı etkisini azaltabildiğini kanıtladı. Özellikle ağır iş yükü ve ölüm vakalarıyla karşı karşıya kalan sağlık çalışanları üzerinde denenen bu yöntem, travma sonrası stres bozukluğu belirtilerini gerileterek tıp dünyasında düşük maliyetli ve erişilebilir bir dijital terapi umudu doğurdu.

Tetris beyni nasıl etkiliyor ve travmatik anıları nasıl zayıflatıyor

Bilim insanlarının yürüttüğü çalışmada kullanılan ve “imagery competing task intervention” (ICTI) olarak adlandırılan yöntem, insan beyninin çalışma prensiplerine dayanıyor. Araştırma kapsamında Covid-19 pandemisi döneminde ağır travmalara maruz kalan 99 İngiltere Ulusal Sağlık Sistemi (NHS) çalışanı incelendi. Katılımcılardan ilk olarak yaşadıkları travmatik bir anıyı kısa süreliğine zihinlerinde canlandırmaları istendi. Hemen ardından Tetris’in özel ve yavaş bir versiyonunu oynamaları ve blokların yerleşimini zihinsel olarak hayal etmeleri talep edildi.

Uzmanlara göre bu süreç beynin görsel-uzamsal alanlarını tamamen meşgul ediyor. Beyin, görsel işlem kapasitesinin büyük bir kısmını oyundaki blokları yerleştirmeye ve hayal etmeye ayırdığı için, travmatik anıların zihindeki canlılığı ve duygusal yoğunluğu zayıflamaya başlıyor. Bu durum, istenmeyen anıların hafızada daha az yer kaplamasına ve kişinin günlük yaşamını daha az etkilemesine olanak tanıyor.

Bilimsel sonuçlar şaşırtıcı flashback sayısında rekor düşüş

Hakemli bilim dergisi The Lancet Psychiatry’de yayımlanan sonuçlar, yöntemin başarısını rakamlarla ortaya koydu. Tetris temelli müdahale alan gruptaki katılımcılarda, sadece dört hafta içinde travmatik geri dönüşlerin (flashback) 10 kat daha azaldığı gözlemlendi. Altı aylık sürecin sonunda ise katılımcıların yaklaşık yüzde 70’i, kendilerini rahatsız eden o travmatik anıları artık hiç yaşamadıklarını bildirdi. Bu sonuçlar, oyunun sadece geçici bir rahatlama değil, kalıcı bir iyileşme sağladığını gösteriyor.

Çalışma sırasında bir kontrol grubu ise standart tedavilerin yanı sıra Mozart müzikleri ve besteciyle ilgili podcast’ler dinledi. Ancak yapılan karşılaştırmalar, Tetris oynayan grubun diğer tüm yöntemlere göre çok daha hızlı ve güçlü bir iyileşme sergilediğini kanıtladı. Çalışmaya liderlik eden Emily Holmes, tek bir kısa travmatik geri dönüşün bile günlük yaşamı felç edebileceğini hatırlatarak, bu yöntemin “İstenmeyen anıların etkisini yavaşlatıyor” ifadesiyle önemine dikkat çekti.

Neden klasik bir oyun dijital terapi aracına dönüştü

1980’li yıllarda hayatımıza giren Tetris’in bugün modern tıbbın bir parçası olarak görülmesinin ardında çok pratik nedenler yatıyor. Uzmanlar, bu yöntemin en büyük avantajının her yerden erişilebilir olması ve hiçbir maliyet gerektirmemesi olduğunu belirtiyor. Ayrıca, geleneksel terapi yöntemlerinin aksine, kişinin yaşadığı travmayı sözlü olarak detaylandırmasına gerek kalmaması, dil engelini ortadan kaldırıyor ve hastaların kendilerini daha rahat hissetmesini sağlıyor.

Çalışmayı finanse eden Wellcome Vakfı’ndan Tayla McCloud, bu yöntemin küresel ölçekte büyük bir etki yaratabileceğine inanıyor. Araştırma ekibi şimdi, yöntemi daha geniş ve farklı travma türlerine sahip gruplarda test etmeye hazırlanıyor. Bir sonraki adımda ise uzman yardımı gerektirmeden, kişilerin kendi başlarına kullanabilecekleri bir uygulama versiyonu üzerinde çalışılacak. Sağlık sistemlerinin üzerindeki yükün arttığı bir dönemde, basit bir oyunun zihinsel sağlığı korumada bu denli etkili olması, geleceğin dijital tedavileri için devrim niteliğinde bir adım olarak görülüyor.