ABD merkezli yayın organlarından Washington Examiner’da, Çin’in İran’a yönelik olası hava savunma sistemi desteği ve bunun küresel güç dengelerine etkisinin ele alındığı bir analiz yayınlandı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Çin’i açık şekilde uyarmasının, “otokrasiler ekseni” olarak tanımlanan blok ile ABD arasındaki stratejik rekabetin giderek sertleştiğinin göstergesi olduğu tespiti yapılan analizde, Pekin’in hem Rusya hem de İran’a sağladığı desteğin mevcut çatışmaları derinleştirdiği vurgulandı.

Analizde ayrıca Çin, Rusya, İran ve Kuzey Kore arasındaki iş birliğinin mahiyeti, bu blokun ABD açısından oluşturduğu tehdit ve yeni küresel güç mücadelesinin nasıl şekillenebileceğine dair değerlendirmelere yer verildi.

İşte Washington Examiner’da yayınlanan analiz:

ABD Başkanı Donald Trump, Çin’i İran’a yeni hava savunma sistemleri sağlamaması konusunda uyardı. Bu uyarı, “otokrasiler ekseninin” ABD öncülüğündeki dünya düzenini yıkmayı hedeflediği gerçeğinin açık bir kabulü olarak kayıtlara geçti.

ABD istihbarat raporlarına göre Çin, son iki haftalık ateşkes sürecinde, İran’a hava savunma sistemleri sağlamayı planladı. Trump, bu adımın atılması halinde Çin’in “büyük sorunlarla” karşılaşacağını söyledi.

Çin’in örtülü destek stratejisi

Çin, yaptırım altındaki petrolü satın alarak ve ekonomik destek sağlayarak hem İran’ı hem de Rusya’yı ayakta tuttu. Pekin, kamuoyunda barış yapıcı bir aktör gibi görünürken, gerçekte ABD’nin rakiplerinin savaş bütçelerini doldurdu.

Britanya Hava Mareşali Edward Springer, Şubat ayında parlamenterlere yaptığı açıklamada, Rusya’nın Ukrayna’daki savaş çabasının yaklaşık %60’ının “Çin tarafından finanse edildiğini” ifade etti.

Ayrıca Çin’in “örtülü şekilde Rusya’daki drone fabrikalarına uzanan tedarik hatları kurduğunu” da ekledi.

Çin, Rusya’ya navigasyon ekipmanları, mikroçipler, drone parçaları, motorlar ve özel makineler dahil olmak üzere 10 milyar doların üzerinde çift kullanımlı teknoloji gönderdi. Bu destek, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü emperyal savaşı mümkün kıldı.

Pekin benzer şekilde Orta Doğu’da da istikrarsızlığı artırdı ve Çin, İran’a iç muhalefeti bastırmak için gelişmiş gözetim teknolojileri, drone ve füzeleri yönlendirmek için uydu navigasyon sistemleri ve roket yakıtı için sodyum perklorat sağladı.

“Otokrasiler ekseni” ve güç dengesi

Çin, ABD’nin yerini alarak dünyanın tek süper gücü olmayı hedefliyor. Ancak bu hedefe ulaşmak için Rusya, İran ve Kuzey Kore’nin desteğine ihtiyaç duyduğunu biliyordu.

Bu ülkelerin çıkarları farklı olsa da ABD’nin kendi hedeflerinin önünde engel olduğu konusunda ortak bir anlayış paylaştılar.

Çin eksenin lider gücü oldu, ancak müttefikleri ABD’yi meşgul etmek ve dikkatini dağıtmak açısından kritik rol oynadı.

“Eksen” kavramı tarihsel olarak yüklü bir ifade oldu. II. Dünya Savaşı sırasında Müttefikler bu terimi Nazi Almanyası, Japon İmparatorluğu ve İtalya için kullandı. Daha yakın dönemde ise Başkan George W. Bush, 2002’deki Birliğin Durumu konuşmasında Irak, İran ve Kuzey Kore için “şer ekseni” ifadesini kullandı.

Bazıları bu kavramın Çin ve yeni oluşan blok için kullanılmasına karşı çıktı. Pekin, Moskova, Tahran ve Pyongyang’ın farklı hedeflere sahip olduğunu ve aralarında geçmişten gelen anlaşmazlıklar bulunduğunu savundu.

Ancak bu ülkeler, ABD’yi zayıflatma yönündeki ortak hedef doğrultusunda farklılıklarını ikinci plana atarak birlikte hareket etti.

Yeni küresel rekabet dönemi

Yeni eksen; milyonlarca askeri, nükleer silahları ve revizyonist hedefleriyle ABD’nin II. Dünya Savaşı’ndan bu yana karşılaştığı en büyük tehdidi, hatta belki de tarihteki en ciddi meydan okumasını temsil etti. Bu tehditle başa çıkabilmek için ABD’nin öncelikle bu gerçeği açıkça kabul etmesi gerekti.

Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD’nin tartışmasız tek süper güç olduğu dönem sona erdi. Dünya yeniden bloklara ayrıldı. Bir tarafta ABD ve Avrupa, diğer tarafta ise “otokrasiler ekseni” yer aldı.

Bu mücadelede bundan sonraki başarı ise, rakiplerin hedeflerini doğru analiz etmekten ve onları açık bir şekilde tanımlamaktan geçecek gibi görünüyor.