Suudi Arabistan merkezli yayın organlarından Arab News’de, Türkiye ile Suudi Arabistan arasında son dönemde hız kazanan diplomatik, ekonomik ve savunma iş birliğinin kurumsallaşma süreci üzerinden değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

Türkiye ile Suudi Arabistan ilişkilerinin yalnızca üst düzey ziyaretler ve siyasi açıklamalarla sınırlı olmadığı belirtilen analizde, iki ülkenin ilişkilerini uzun vadeli ve sürdürülebilir bir stratejik zemine oturtmaya çalıştığı ifade edildi.

Analizde ayrıca, savunma sanayisi ortaklıklarından ulaştırma koridorlarına, Suriye’deki yeni denklemden bölgesel güvenlik mimarisine kadar uzanan geniş bir çerçevede, Riyad ile Ankara arasındaki stratejik yakınlaşmanın Ortadoğu’daki yeni güç dengeleri açısından kritik sonuçlar doğurabileceğine dair değerlendirmelere yer verildi.

İşte Arab News’de yayınlanan analiz:

Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal’ın Ankara’ya gerçekleştirdiği ziyaret kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile bir araya geldi.

İki dışişleri bakanı ayrıca Riyad ile Ankara arasındaki ilişkileri güçlendirmek amacıyla oluşturulan en önemli kurumsal mekanizmalardan biri olan Suudi-Türk Koordinasyon Konseyi’nin üçüncü toplantısına eş başkanlık etti.

Suudi Arabistan-Türkiye ilişkilerinde genellikle üst düzey ziyaretler ve imzalanan büyük anlaşmalar öne çıksa da, iki ülke arasındaki ilişkilerde daha derin ve kademeli bir kurumsallaşma süreci dikkat çekiyor. Bu nedenle söz konusu sürecin mekanizmalarını ve kurumsallaşmanın Suudi Arabistan-Türkiye ilişkilerinin uzun vadeli hedefleri açısından neden önemli olduğunu anlamak gerekiyor.

Kurumsallaşmanın yükselişi

Uluslararası ilişkilerde kurumsallaşma; düzenli diplomatik koordinasyonu, resmi yapıları ve belirli alanlara odaklanan mekanizmaların oluşturulmasını içeren yapılandırılmış iş birliği anlamına geliyor. Suudi Arabistan-Türkiye ilişkileri özelinde Suudi-Türk Koordinasyon Konseyi, bu kurumsallaşmanın en somut örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.

2016 yılında kurulan konsey, iki ülke arasında yapılandırılmış iş birliğinin temel platformu olmayı hedefliyordu. İlk yıllarda etkinliği sınırlı kalan mekanizma, geçen yıl ikinci toplantının yapılmasıyla birlikte ivme kazandı. Son iki yılda ise konsey, Riyad ile Ankara arasındaki ilişkileri daha sistematik ve kurumsal bir hükümetler arası iş birliği modeline dönüştürdü.

Bu tür mekanizmaların önemi çoğu zaman yeterince dikkate alınmıyor. Ancak konsey yalnızca sembolik bir yapıdan ibaret değil. Ticaret, güvenlik ve diplomatik koordinasyon dahil olmak üzere pek çok alanda daha yakın iş birliğini mümkün kılıyor.

Suudi Şura Konseyi ile Türkiye Büyük Millet Meclisi arasındaki ilişkileri güçlendirmeyi amaçlayan Suudi-Türk Parlamentolar Arası Dostluk Komitesi de bu çerçevede dikkat çeken bir diğer mekanizma olarak değerlendiriliyor. Uluslararası ilişkiler literatüründe bu tür yapılar, “kurumsal dayanıklılık” sağlayan unsurlar olarak tanımlanıyor. Yani siyasi atmosfer değişse bile ikili ilişkilerde süreklilik sağlıyorlar.

Savunma alanındaki stratejik derinleşme

Kurumsallaşma eğilimi özellikle savunma ve güvenlik iş birliğinde daha görünür hale geldi. Askeri iş birliği anlaşmalarının imzalanması, savunma sanayisi ortaklıklarının genişletilmesi ve istihbarat koordinasyonunun artırılması, Suudi Arabistan-Türkiye ilişkilerinde daha koordineli bir yaklaşımın oluştuğunu gösteriyor.

Özellikle savunma iş birliği, iki ülke ilişkilerinin en güçlü kurumsal sütunlarından biri haline gelmiş durumda.

Son dönemde Türkiye’nin savunma sanayisinde elde ettiği teknolojik ilerleme ve Suudi Arabistan’ın savunma alanındaki dönüşüm hedefleri, iki ülke arasında stratejik bir tamamlayıcılık oluşturuyor. Riyad yönetimi, yerli savunma üretim kapasitesini artırmayı hedeflerken Ankara ise bölgesel savunma teknolojileri alanında önemli bir üretici ve ihracatçı konumuna yükselmiş durumda.

Bu tablo, savunma iş birliğinin yalnızca askeri değil, aynı zamanda ekonomik ve teknolojik bir ortaklık zemini üzerine inşa edildiğini ortaya koyuyor.

Ekonomik entegrasyon ve ulaştırma koridorları

Kurumsallaşma yalnızca güvenlik alanında değil, ekonomik ve altyapısal iş birliğinde de kendisini gösteriyor. Ticaret hacmini artırmak ve ekonomik ilişkileri daha kalıcı hale getirmek amacıyla iki ülke arasında iş forumları düzenleniyor.

Geçen yıl gerçekleştirilen Suudi-Türk Ekonomik İş Birliği Zirvesi, yatırımcılar ve iş insanları için yeni ortaklık fırsatlarının değerlendirildiği önemli bir platform oldu. Daha yakın dönemde ise aynı amaç doğrultusunda Şubat ayında Riyad’da Suudi Arabistan-Türkiye Yatırım Forumu düzenlendi.

Forumda konuşan Suudi Arabistan Yatırım Bakanı, iki ülke arasındaki siyasi ve ekonomik uyumun “benzeri görülmemiş” bir seviyeye ulaştığını belirterek, liderliklerin ortaklığı “yeni stratejik ufuklara” taşıma kararlılığını yansıttığını ifade etti.

Ulaştırma alanındaki gelişmeler de dikkat çekiyor. Suudi Arabistan Demiryolları ile Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları arasında yapılan anlaşmanın ardından, iki ülke bu ay Suudi Arabistan’ı Ürdün ve Suriye üzerinden Türkiye’ye bağlayacak yeni bir demiryolu projesi planladıklarını duyurdu. Projenin yıl sonuna kadar tamamlanması hedefleniyor.

Bu girişim, Riyad ve Ankara’nın bölgesel bağlantısallığı artırma ve stratejik kuzey-güney ticaret koridorunu güçlendirme hedefleri doğrultusunda yakın koordinasyon içinde hareket ettiğini gösteriyor.

Bölgesel dönüşüm ve ortak vizyon

Suudi-Türk Koordinasyon Konseyi’nin üçüncü toplantısı sırasında diplomatik ve özel pasaport sahiplerine karşılıklı vize muafiyeti sağlayan anlaşmanın imzalanması da dikkat çekici bir gelişme oldu. Bu adım, yalnızca ilişkilerin daha fazla kurumsallaştığını değil, aynı zamanda siyasi ve ekonomik ilişkileri derinleştirme yönündeki güçlü siyasi iradeyi de ortaya koyuyor.

Hem Suudi Arabistan hem de Türkiye, uluslararası sistem içerisinde önemli konumlara sahip iki orta güç olarak öne çıkıyor. Her iki ülke de küresel enerji ve ekonomi piyasalarında etkili aktörler arasında yer alırken, İslam İşbirliği Teşkilatı ve G20 içerisinde de önemli roller üstleniyor.

Aynı zamanda Batı’nın siyasi ve güvenlik mimarileriyle güçlü ilişkilerini koruyan iki ülke, Rusya ve Çin ile de pragmatik ilişkiler yürütüyor. Bu durum Riyad ve Ankara’yı, küresel siyasi ve ekonomik dengelerin kesişim noktasında konumlandırıyor.

Her iki ülke de bölgesel düzenin ciddi bir dönüşüm geçirdiğinin farkında. Gazze savaşı, Suriye rejiminin çöküşü, ABD-İsrail ile İran arasındaki gerilim ve ortaya çıkan belirsiz güvenlik ortamı, Riyad ile Ankara’yı istikrarsızlığı azaltmak amacıyla daha kurumsallaşmış bir ilişki modeline yöneltiyor.

Suriye dosyasında ortak yaklaşım

Suudi Arabistan ile Türkiye’nin bölgesel vizyonlarının giderek yakınlaştığı görülüyor. Her iki ülke de bölgede istikrarın sağlanabilmesi için merkezi devlet yapılarını en uygun model olarak değerlendiriyor.

Özellikle Suriye’de Esad rejiminin çöküşünün ardından güçlü ve merkezi bir devlet yapısı fikri, hem Riyad hem de Ankara tarafından daha güçlü biçimde desteklenmeye başlandı. Bu yaklaşım yalnızca siyasi değil, aynı zamanda ekonomik ve jeostratejik bir eğilimi de yansıtıyor.

Suriye’de oluşan yeni denklem, bölgesel bağlantısallık projeleri için yeni fırsatlar ortaya çıkarmış durumda. Suudi Arabistan ve Türkiye, Suriye’de işlevsel bir merkezi otoritenin yalnızca siyasi istikrar için değil, aynı zamanda uzun vadeli ulaştırma ve ticaret projelerinin ilerletilmesi açısından da kritik olduğuna inanıyor.

Bu nedenle Suriye’nin ulaştırma altyapısının geliştirilmesi, bölgesel güvenlik ve bağlantısallığın artırılması açısından temel önceliklerden biri olarak görülüyor. Bu hedeflere ulaşmak ise sürdürülebilir koordinasyonu gerekli kılıyor ve kurumsal mekanizmaların önemini daha da artırıyor.

Bu çerçevede iki ülke, Türkiye’nin Katar ile yürüttüğü modele benzer şekilde bir Yüksek Stratejik Komite kurulmasını da değerlendirebilir. Çünkü kurumsallaşmış yapılar, görüş ayrılıklarının yaşandığı dönemlerde dahi iletişim kanallarının açık kalmasını sağlıyor.

Yeni bölgesel mimarinin inşası

Kurumsallaşma yalnızca iş birliğini geliştiren bir araç değil, aynı zamanda stratejik risk yönetimi işlevi gören bir mekanizma olarak da değerlendiriliyor. Bölgesel dinamiklerin hızla değiştiği bir dönemde, bu tür yapılar olası kırılmaların etkisini azaltmaya yardımcı oluyor.

Bu nedenle kurumsallaşmış ilişkiler modeli, hem Riyad hem de Ankara açısından ortak bölgesel vizyonun hayata geçirilmesi ve iş birliğinin sürdürülebilir temellere oturtulması bakımından kritik önem taşıyor.