ABD’nin önde gelen yayın organlarından The Hill’de, Ukrayna savaşının geleceği ve olası bir ateşkes sürecinde Kiev’in nasıl bir diplomatik strateji izlemesi gerektiğine ilişkin dikkat çekici değerlendirmelerin yer aldığı bir analiz yayınlandı.

Analizde, küçük ve orta ölçekli devletlerin savaşlarda yalnızca askeri başarıyla değil, büyük güçlerin siyasi desteğiyle ayakta kalabildiği vurgulanırken, Çekoslovakya’nın 1938’de Münih Anlaşması sürecinde yaşadığı diplomatik yalnızlık ile İsrail’in son dönemde ABD-İran müzakereleri karşısındaki pozisyonu örnek gösterildi.

Analizde ayrıca; Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’nin olası ABD-Rusya müzakerelerinin dışında kalmak yerine sürece aktif şekilde yön verecek siyasi çözüm önerileri geliştirmesi gerektiği, aksi halde savaşta avantaj sağlasa bile barış masasını kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabileceği değerlendirmelerine yer verildi.

İşte The Hill’de yayınlanan analiz:

Uluslararası sistemde küçük ve orta ölçekli devletlerin, büyük güçlerin desteği olmadan savaşta başarılı olma ihtimali oldukça düşüktür.

Tarih, askeri kapasitenin tek başına yeterli olmadığını; diplomatik destek ve büyük güçlerin siyasi iradesinin çoğu zaman savaş alanındaki başarı kadar belirleyici olduğunu göstermektedir.

Münih’ten çıkarılan ders

Eylül 1938’de Çekoslovakya, Orta Avrupa’nın en güçlü askeri kuvvetlerinden birine sahipti ve Nazi Almanyası’na karşı belirli bir süre direnebilecek kapasitedeydi. Ancak Prag yönetimi, İngiltere ve Fransa’nın desteğinden yoksundu. Dahası, İngiltere ve Fransa’nın Adolf Hitler ile yürüttüğü müzakerelerin dışında bırakıldı.

Münih Anlaşması’nın Londra ve Paris tarafından Hitler’in taleplerinin kabul edilmesini resmileştirmesi üzerine Çekoslovakya Cumhurbaşkanı Eduard Beneš fiilen teslim olmak zorunda kaldı. Bir yıl geçmeden Hitler, Çekoslovakya’nın tamamını işgal etti.

İsrail örneği ve Amerikan baskısı

Beş ay önce İsrail ile ABD’nin eş zamanlı olarak İran’a yönelik büyük bir saldırı başlattığı dönemde İsrail, aynı zamanda İran’ın en önemli vekil gücü olan Hizbullah ile de savaş halindeydi.

Washington ile Tahran arasında daha sonra imzalanan Mutabakat Muhtırası’nın ilk maddesi, Lübnan’da ateşkes ilan edilmesini öngörerek İsrail’in Hizbullah’ın füze saldırılarına karşı misilleme kapasitesini fiilen sınırlandırdı.

Buna ek olarak mutabakat, ABD’nin Hürmüz Boğazı üzerindeki ablukasını kaldırmasını, İran’ın petrol ihracatına yeniden başlamasını ve dondurulmuş varlıklarına erişim sağlamasını içeriyor.

Böylece Tahran, Hizbullah ve diğer vekil unsurlarına aktarabileceği yeni mali kaynaklara kavuşmuş oluyor.

İsrail ise bu müzakere sürecinin parçası değildi. Amerikan desteği olmadan, hatta Washington’ın doğrudan baskısıyla karşı karşıya kalan Başbakan Binyamin Netanyahu’nun mutabakat hükümlerine uymaktan başka seçeneği bulunmuyor. Aksi durumda hem ABD’nin askeri desteğini hem de Washington’ın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ndeki siyasi desteğini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabilir.

Ukrayna benzer bir diplomatik kıskaca girebilir

Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy de yakın gelecekte Benes ve Netanyahu’nunkine benzer bir diplomatik kıskacın içine sıkışabilir.

Bugün itibarıyla Ukrayna, Rus işgal güçlerine karşı direnişini sürdürüyor. Son bir hafta içerisinde gerçekleştirilen üç ayrı Ukrayna füze ve İHA saldırısı, Moskova’daki bir petrol rafinerisi dahil olmak üzere St. Petersburg ve Moskova’daki hedefleri vurdu. Bunun sonucunda Rusya, Moskova’nın savunmasını güçlendirmek amacıyla Ukrayna cephesinden hava savunma sistemlerinin bir bölümünü geri çekmek zorunda kaldı.

Öte yandan Zelenskiy, Trump yönetiminin Ukrayna’nın lisans altında Patriot hava savunma sistemi üretmesine izin vereceğini açıkladı. Bu gelişme Ukrayna’nın hava savunma kapasitesini önemli ölçüde artırabilir. Aynı zamanda Kırım giderek daha fazla izole olurken, önümüzdeki iki yıl içerisinde Ukrayna’nın kontrolüne geçebileceği değerlendirmeleri de güç kazanıyor.

Putin’in stratejik hesabı

Bu şartlar altında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, beş yıldır süren savaşta elde ettiği toprak kazanımlarını koruyabilmenin en etkili yolunun Zelenskiy ile doğrudan müzakere etmek yerine şimdiye kadar kendisiyle temas kurmakta başarısız olan Amerikan arabulucularıyla anlaşmaya varmak olduğuna karar verebilir.

Putin, İran ile ABD’nin İsrail’e dayattığı modele benzer şekilde mevcut cephe hatlarını esas alan bir ateşkes önerebilir. Böyle bir formül, Rusya’nın Kırım ile Donetsk ve Luhansk bölgelerinde kontrol ettiği alanları elinde tutmasına imkan sağlayacaktır.

Zelenskiy’nin önündeki alternatif

Ancak Zelenskiy, ABD ile Rusya arasında yürütülebilecek doğrudan müzakerelerin dışında kalsa bile Netanyahu’dan farklı bir strateji izleyebilir.

Netanyahu, ABD-İran görüşmeleri sürerken Lübnan’ı bombalamaya devam etmeyi tercih etti ve bu tavrı Başkan Donald Trump’ın tepkisini çekti. Trump, Netanyahu’ya “binaları havaya uçurmayı bırak” çağrısında bulundu. Buna rağmen İsrail yönetimi, Washington’ın desteğini kazanabilecek alternatif bir siyasi öneri geliştirmeye çalışmadı.

İsrail’in sonuç vermeyen bu yaklaşımının aksine Zelenskiy, Washington-Moskova görüşmelerini etkileyecek bir uzlaşma planını Trump’a sunabilir. Böyle bir teklif, Ukrayna’nın toprak bütünlüğünü korurken Rusya’nın işgal ettiği bölgelere geniş ölçüde bölgesel özerklik verilmesini öngörebilir ve böylece Putin’in siyasi prestijini korumasına imkan tanıyabilir.

Birleşik Krallık modeli

Zelenskiy, çözüm önerisini Birleşik Krallık’ın yetki devri (devolution) modelini esas alarak şekillendirebilir.

1990’ların sonlarından itibaren İngiliz Parlamentosu; İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda’ya tarım, eğitim, çevre, sağlık, sosyal hizmetler, konut politikaları ile dil ve kültür alanlarında geniş yasama yetkilerine sahip bölgesel parlamentolar oluşturma imkanı tanıdı.

Benzer bir model, Rusya’nın Ukrayna’ya geri devredeceği bölgeler için de önerilebilir. Buna ek olarak özellikle Kırım’ın, Kuzey İrlanda’nın İrlanda Cumhuriyeti ve Avrupa Birliği ile sürdürdüğü özel ticari ilişkiye benzer şekilde Rusya ile ayrıcalıklı bir ekonomik ilişki yürütmesine de imkan sağlanabilir.

Müzakere masasından uzak kalmamak

Kuşkusuz Putin ilk aşamada böyle bir öneriyi reddedecektir. Ancak savaş alanında daha fazla toprak, özellikle de Kırım üzerindeki kontrolünü kaybetme ihtimali arttıkça Moskova’nın tutumunu değiştirmek zorunda kalması da mümkündür.

Ukrayna sahada giderek üstünlük sağladığı için Zelenskiy’nin tamamen göz ardı edilmesi kolay değildir. Trump yönetimi Moskova ile doğrudan müzakereleri sürdürse bile Kiev’in sürece yön verecek siyasi öneriler geliştirmesi kritik önem taşımaktadır.

Rusya’nın toprak kazanımlarını tersine çevirecek ve savaşı sona erdirecek bir plan sunup sunmaması Zelenskiy’nin tercihidir. Ancak 1938’de Eduard Beneš’in ya da bugün Netanyahu’nun yaptığı gibi yalnızca dışarıdan itiraz eden bir aktör konumunda kalmaması hayati önem taşımaktadır.

Müzakere sürecini aktif biçimde etkilemeyi başarabilen bir Zelenskiy, savaşta yenilmekten kaçındığı gibi, barışı da kaybetmekten kaçınabilir.