WOTTV E-DERGİ
DOLAR 32,5559 0.04%
EURO 34,9970 0.36%
ALTIN 2.425,460,10
BITCOIN 2087584-4,10%
  • Hamburger 3
Avrasya’da ‘Ticaret Koridorları’ Savaşı (!)

Avrasya’da ‘Ticaret Koridorları’ Savaşı (!)

18 Eylül 2023 10:02
Avrasya’da ‘Ticaret Koridorları’ Savaşı (!)
0

BEĞENDİM

Prof. Dr. Celalettin Yavuz Güvenlik Politikaları Uzmanı, 15 Eylül 2023

Küresel sorunlarla mücadele konusunda Birleşmiş Milletler şemsiyesi altında, G7 ve G20 zirvelerinde çok önemli projeler gündeme getiriliyor. Son olarak Yeni Delhi’de 9-10 Eylül 2023 tarihlerindeki G20 zirvesi de “Tek Dünya, Tek Aile ve Tek Gelecek” ana temasıyla sanki tüm dünyayı kapsayacak samimiyette ve sıcaklıkta duyuruldu. Ancak zirve özellikle Rusya-Ukrayna savaşı konusunda “Dağ, fare doğurdu!” denilebilecek şekilde hayal kırıklığı yarattı.

Zirve sırasında ABD Başkanı Joe Biden’ın “onayı” ile “Hindistan-Ortadoğu-Avrupa Ekonomik Koridoru” anlaşması imzalandı. Bu habere ilk tepki, Çin’in “Bir Kuşak, Bir Yol” (veya Kuşak Yol) adındaki küresel ticaret yolları projesine rakip olacağıydı. Rusya’nın “Kuzey-Güney Koridoru”nu da düşününce “Ticaret Koridorları Savaşı mı var?” diye incelemeye karar verdik.

‘Kuşak-Yol’ Ekonomik Koridorlarına Giden Yolda ‘Çin Mucizesi’

1980’li yılların hemen başından itibaren “Çin Mucizesi”ni gerçekleştirerek, her yıl büyüme rekorları kıran Çin, önce sınırların güvenliği ve ekonomik kalkınma planını yakın bir tarihe kadar başarıyla uyguladı. Yatırım karşılığında bazı ülkelerin enerji kaynaklarının en önemli ortağı haline geldi. Örneğin Çin devlet şirketi CNPC, 1997’de Kazakistan’ın Aktobemunaygaz’ın %60, 2005’te KazMunayGaz, Petro Kazakistan şirketinin %33’lük hissesini satın aldı. Afrika ülkesi Angola’da da petrol anlaşmasıyla avantajlar elde etti.

2013’te başlattığı demiryolu, karayolu ve denizyolu ile destekli ‘Kuşak Yol’ vasıtasıyla küresel çapta yatırımını kendisinin yapacağı büyük bir proje başlattı. Böylece hammadde ve enerji ihtiyacını rahatlıkla sağlayacak, üretimini kısa sürede ve en az masrafla pazarlara ulaştırabilecekti. Proje gelişirken Çin’in dünya ticaret dengesini altüst eden gelişmesi ve ABD 400 milyar doların üzerinde ticaret fazlası vermesi üzerine ABD Ticaret Savaşı’nı başlattı ancak başarılı olamadı. 2020 yılında Covid-19 sebebiyle ticaret küresel ölçekte düşerken, Rusya-Ukrayna savaşı ile Kuşak Yol’un Rusya üzerinden Avrupa’ya uzanan kolu da kesildi.

Kuzey Güney Koridoru ve Hindistan-Ortadoğu-Avrupa Ekonomik Koridoru

Rusya-Ukrayna savaşı üzerine ABD ve G7 ülkeleri Rus limanlarındaki malların taşınacağı gemilerin sigorta şirketlerine de yaptırım uygulayınca, Rusya Baltık Denizi’ndeki liman şehri Petersburg-Moskova-Hazar-İran-Basra Körfezi ve Hindistan’ın Hint Okyanusu kıyısındaki Mombai’ye kadar uzanan “Kuzey-Güney Koridoru” projesini devreye koymayı planladı.

Son G20 zirvesinde imzalanan Hindistan-Ortadoğu-Avrupa Ekonomik Koridoru vasıtasıyla Hindistan’ın üretimi Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Ürdün üzerinden İsrail’e, ardından limanları vasıtasıyla Yunanistan’a ve Avrupa’ya daha hızlı gönderilebilecek. Bu koridor vasıtasıyla Suudi Arabistan ile İsrail arasında daha yakın ilişkiler de başlayabilecektir.

Ekonomik Koridor Savaşlarını Hatırlatan Gelişmeler

Son aylarda İran’la Körfez Ülkelerinin diplomatik ilişkilerini başlatan Çin, S. Arabistan’la 1999’da Stratejik Petrol İşbirliği Anlaşması imzaladı, Irak’ta Rumalia’daki petrol sahasını geliştirme işine ortak oldu. İran’da da petrol alanında önemli yatırımlar yaparak 2013’te Ortadoğu’nun bir nolu ticaret ortağı oldu. Ama İsrail’in de üçüncü büyük ticaret ortağıdır. Telaviv’deki metronun trenleri Çin’den getirilmekte, Hayfa konteyner limanı iki yıldır Çinli Shanghai International Port Group tarafından işletilmektedir.

İsrail, Hindistan-Avrupa arasındaki koridorun en önemli ulaştırma terminali haline gelecek, Hindistan ise bu ve Rusya’nın “Kuzey Güney Koridoru” vasıtasıyla ticaret çeşitliliğini arttırabilecektir. İki koridor da Çin’in “Kuşak Yol” projesine rakiptir. İç içe geçen bu ekonomik ve siyasi ilişkiler yumağı içerisinde en büyük yararı gören iki ülke ise İsrail ve Hindistan’dır.

G20 zirvesi sonrası Vietnam ziyaretinde ABD Başkanı Biden her ne kadar “Çin’le soğuk savaş başlatmayacaklarını” söylemişse de Hindistan-Ortadoğu-Avrupa Koridoru’na onay verdiği gibi, bazı ülkeleri de ikna etmiştir. Kuşak-Yol projesine “savaş açan” bu projeye karşı bölgede etkinliği bilinen Çin’in nasıl cevap vereceği merakla beklenmektedir.

Celalettin Yavuz

Güvenlik Politikaları Uzmanı Lisans ve Y. Lisans öğrenimini Milli Savunma Üniversitesinde (Deniz Harp Okulu – 1974; Deniz Harp Enstitüsü-1983) tamamladı. Daha sonra Silahlı Kuvvetler Akademisi öğrenimi (1985-86) gördü ve “Irak’ın Geleceği” ile ilgili bitirme tezini yazdı. 1989-1991 döneminde Führungsakademie (Hamburg/Almanya) 2 yıllık Güvenlik Politikası-Strateji-Stratejik İstihbarat-Jeopolitik, Askeri Tarih eğitimi aldı. “İstanbul Boğazı’nın Karadeniz Sahildarı Ülkeler Üzerindeki Jeopolitik ve Stratejik Etkileri” (Almanca) başlıklı mezuniyet tezini yazdı. Genelkurmay Personel Başkanlığı’nda görevli iken Kıbrıs Barış Harekâtı’nın madalya ve taltif projesini gerçekleştirdi. Deniz Kuvvetleri Komutanlığı karargâhında NATO Planlama direktifleri ve kuvvet plan çalışmaları üzerinde çalıştı. Ayrıca bir yıl boyunca Deniz Kuvvetleri Komutanı’nın Milli Güvenlik Kurulu (MGK) Toplantı Dosyasını hazırladı. Ege'de gerilimli 1980'li ve 1990'lı yıllarda 2 ayrı geminin komutanlıklarını yaptı. 1994-1997 döneminde Almanya'da Deniz Ataşeliği sırasında Deniz Ataşe Birliği'nin başkanlığına (doyen) ve 143 kişilik Askeri Ataşeler Birliği'nin Yönetim Kuruluna seçildi. Daha sonra Mersin’de Karakol ve Çıkarma Gemileri Komodorluğu’nun ardından Genelkurmay Yunanistan Kıbrıs Dairesinde Yunanistan Şube Müdürü iken “Türk-Yunan Ege’de Güven Arttırıcı Önlemler Paketi” projesinin (Ocak 2000) yöneticiliğini yaptı. Türk-Yunan sorunları üzerinde General-Amiral Oryantasyon Kursu, Harp Akademileri, Milli Güvenlik Akademisi ve TSK İstihbarat Okulu'nda dersler veren Yavuz, Deniz Harp Okulu Dekanı olduğu 2001-2003 döneminde "Denizcilik Tarihi-Deniz Stratejisi", "Askeri Strateji" ve "Liderlik" dersleri verdi. 1994’te Dr., 2002’de Doç.Dr. olan Yavuz, Milli Güvenlik Akademisi öğretim üyesi iken 30 Mart 2004’te istekle emekli oldu ve BİLKENT Üniversitesi’ne ilaveten Milli Güvenlik Akademisi’nde Türk-Yunan Sorunları, Suriye, Ortadoğu, Terörle Mücadele dersleri, 2012’de Prof.Dr. olduktan sonra da Atılım Üniversitesi’nde (2012-2013) ve Kara Harp Okulu Savunma Bilimleri Enstitüsünde (2013 Bahar) Y. Lisans ve Doktora, Ufuk ve Başkent üniversitelerinde lisans dersleri verdi. 2022 yılı başlarında adı Topkapı Üniversitesi olarak değiştirilen “Ayvansaray Üniversitesi”nde İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi’nin kurucu dekanlığını yapan, fakülteyi 16 bölüme çıkartan Prof.Dr. Yavuz, “İstihbarat, Strateji ve Terörizm/Avrupa'da Terör Örgütleri” gibi 3 farklı konuda sertifika dersleri yanında İstanbul Topkapı Üniversitesi’nde lisans ve Y. Lisans dersleri verdi. Güvenlik Bilimleri ve Uygulamaları Y. Lisans programının kurucu ABD Başkanlığını Eylül 2022’ye kadar sürdürerek “Küresel Güvenlik Stratejileri” üzerine sertifika programı hazırladı. Mayıs 2020 ayında uluslararası sempozyum düzenledi ve bizzat sunum yaptı. Milli Savunma Üniversitesi’nde (Harp Akademileri) 2019 yılından beri “Dış Politika Analizi” ile “Küresel Güvenlik Stratejileri” başlıklı ders verdi. Genelkurmay SAREM “Dış Uzman”lık (2003-2010), Türk Askeri Tarih Kurulu (TATK) Genel Kurul üyeliği (1999-2007), Gnkur. Atatürk Araştırma ve Eğitim Merkezi “ATAREM” Genel Kurul Kurucu Üyeliği (1999-2007), Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Eğitim/Öğretim Kurulu üyeliği (2001-2003), Türkiye Emekli Subaylar Derneği (TESUD) “Strateji” Grubu üyeliği (2005-2011), Türk Ocakları Genel Merkezi Hars Heyeti (en üst düzeydeki kültür kurulu) üyeliği (2004-2010), TÜRKSAM düşünce kuruluşunun Kurucu Başkan Yardımcısı ve Terör Bölümü Başkanlığı (2008-2012) yapan Prof.Dr. Yavuz, pek çok süreli yayının yayın ve hakem kurullarında yer almaktadır. Almanca ve İngilizce bilen Prof.Dr. Yavuz’un “Güvenlik politikaları, Askeri Tarih/Strateji, İstihbarat, Ortadoğu, çevre ülkeler, terörle mücadele, bölgesel-küresel sorunlar, küresel güvenlik stratejileri ve Deniz Tarihi konularında, çoğu müstakilen yazılmış 30’un üzerinde kitabı ve süreli dergilerde yazılmış çok sayıda makalesi mevcuttur. Halen Anadolu Ajansı ve Yeni Şafak gazetesinin “Düşünce Günlüğü” bölümünde her ay “Bölgesel ve Küresel Güvenlik Politikaları” üzerine analizleri yayınlanan Yavuz’un son dönemde Stratejik Düşünce Enstitüsü (SDE)’de konferansları, sitesinde yazıları yayınlanmakta olup, gene son zamanlarda Devlet Dergisi ve Türk Yurdu dergilerinde de yazıları yayınlanmaktadır. Ayrıca, Eylül 2022’den itibaren TRT Türkiye’nin Sesi Radyosu’nda haftada bir gün “Mavi Vatan” adlı bir programın yapımcılığını (ve yorumculuğunu) yapmaktadır. Ankara’da ikame eden Prof.Dr. Yavuz, evli, iki çocuk babası olup Almanca ve İngilizce bilmektedir.

En az 10 karakter gerekli
Gönderdiğiniz yorum moderasyon ekibi tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır.