WOTTV E-DERGİ
DOLAR 32,2053 -0.22%
EURO 35,1156 -0.22%
ALTIN 2.498,171,32
BITCOIN 21561660,24%
Bir Ramazan Ayı Muhasebesi: Gıpta ile Haset Arasında Toplumsal Dayanışma ve Çatışma

Bir Ramazan Ayı Muhasebesi: Gıpta ile Haset Arasında Toplumsal Dayanışma ve Çatışma

10 Nisan 2024 20:28
Bir Ramazan Ayı Muhasebesi: Gıpta ile Haset Arasında Toplumsal Dayanışma ve Çatışma
0

BEĞENDİM

Prof. Dr. Faruk Taşçı – 10 Nisan 2024

 

Ramazan Ayı bitti, Bayram günlerinin içindeyiz. Olanlar oldu, ölenler öldü! Temel soru şu: Acaba Ramazan Ayı ile toplumsal dayanışma mı daha çok görüldü yoksa toplumsal çatışma mı önde idi? Bu sorunun cevabı biraz da insanın yapısıyla ilgili.

İnsan garip bir varlık; bünyesinde iyiyi de barındırıyor kötüyü de, güzelde insanda çirkin de, insan faydalı da olabiliyor zararlı da. Hal böyle olunca insan iyi, güzel ve faydalı yönüyle başka oluyor, kötü, çirkin ve zararlı yönüyle başka oluyor. Bunların neticesi olarak, mesele kitlesel boyuta varınca da ya “toplumsal dayanışma” ortaya çıkıyor ya da “toplumsal çatışma”.

Haset ile Ortaya Çıkan Toplumsal Çatışma

Toplumsal çatışma söz konusu olduğunda diğer sebeplerin de sebebi olabilen haset var. Haset, başkasının elinde olanların yok olma arzusu. Bu nedenle başkasının elinde olan tozdan bile rahatsızlık duyma, acı çekme hali. Hal böyle olunca, başkasının elindeki nimetin gitmesi için her şeyi yapabilme durumu; bunun için de eldeki tüm imkânları çekinmeden kullanabilme deliliği, Hz. Yusuf’u (as) kuyuya atmak gibi. Hatta zirve haset/çi olarak, “bende olmasın ama yeter ki ondan da olmasın” çılgınlığı!

Çünkü haset, kin, nefret ve düşmanlıktan besleniyor. Toplumda başkasından din, mezhep, dil, ırk, renk, cinsiyet, statü, zenginlik-fakirlik vs. nedenlerle nefret etmek, hasedin tarlası. Bu yönüyle haset, “nefret edilen varsa, yok edilmeli veya susturulmalı” anlayışının ta kendisi. Bunun içindir ki “Ve haset ettiği zaman, haset edenin şerrinden (Allah’a) sığınırım” ilahi duası öğretilmiş Kur’an’da. Bunun içindir ki Hz. Peygamber’in (as) “Hasetten sakının; ateşin odunu yiyip bitirdiği gibi haset de bir insanın bütün iyiliklerini, erdemlerini yer, bitirir” ikazı var. Bunun içindir ki Hz. Ömer’in (ra) “Hasetçinin dileğine uygun gelecek her kaderden Allah’a sığınırız.” duası var. Bu anlamda haset, tam da toplumsal çatışma alanına sevk mekanizması. Yani; kin/nefret varsa haset var, haset varsa toplumsal çatışma var!

Haset, aynı zamanda büyük ve güçlü görünme arzusunun sonucu; “her şeye hâkim olmalıyım” safsatasının yansıması, bir güç hastalığı! Bunun içinde “baş olma” veya “makam” sevdası da var. Bu nedenle, bu arzunun/maksadın yerine gelmesinin önünde kim/ler varsa veya öyle olduğu düşünülüyorsa hasede maruz kalır ve gerekirse yok edilir; kimi zaman ekonomik anlamda kimi zaman siyasi anlamda. Bazen de canıyla ödetilir. Öte yandan, toplumlarda birden çok hasetçi olabildiği için, hasetçiler arasında “güç savaşı” olunca da bu durum, geniş toplumsal çatışmalar olarak görülmeye ve toplumsal çatışmanın taraftarları da belirmeye başlıyor. Buna da toplumun “kutuplaşması” deniyor.

Kibir, kendini beğenme, hırs gibi insanı kendinden eden özellikler de hasedin kaynağı. Kendini büyük görme ve kendini beğenme, hırs ile de birleşince, haset fırtınasının esmesi kaçınılmaz oluyor. Bu anlamda haset, bencil, sadist, hedonist tiplemelerin elindeki en keskin silah! Silahın hedefi, hasetçinin “ben merkezli” ilahlık profiline zarar veren herkes! Haset, bir nevi, ben merkezli profilin saygınlık duygusuna yönelik tehdidi bertaraf etme çabası. Çünkü saygınlık duygusu, başkasının kişide nasıl iz bıraktığı derdinin sonucunda kişide çıkan beğenmişlik hali; başkası, saygınlık duygusunu beslemiyorsa haset edilmeye layık. Bu nedenle, hasetçi için başkası ile çatışmak kaçınılmaz!

Toplumsal Çatışmadan Dayanışmaya Geçiş İçin Gıpta

Hasedin sonucunda, dünya kana boyanabiliyor, çünkü baş olanlar, kendilerinin yerine başkasının gelmesini istemiyorlar; bir nevi firavunluk yapmak suretiyle başkasına yaşam hakkı tanımıyorlar. Bir nevi, kadere müdahale etme noktasına geliniyor. Haset ile kardeşlik ve dayanışma bağları kesiliyor, çünkü haset aynı zamanda gıybet, iftira gibi çirkin kapıları açıyor ve bunlar kardeşler arasında dayanışmayı bitiriyor ve çatışma zemini doğuyor. Hasetlik eden, hatayı hiçbir zaman kendinde görmüyor, daima başkasında arıyor. Bu nedenle başkası, hasetçi için “çatışılması” gereken kişi. Yani hasetçiler başkalarının elinden bir şey kapmak, başkalarının şu ya da bu şekilde hakkını yemek ve rahatını kaçırmak istiyor.

Bu tarz toplumsal çatışmalara düşmemek veya düşüldüğünde çıkmak için elde keskin ve etkili silah/panzehir olarak “gıpta” var. Gıpta, özetle, başkasındaki nimetini ve imkânını hakir görmeden, garipsemeden “Allah mübarek eylesin; bize de başkalarına da hayırlısı ile nasip etsin” halet-i ruhiyesi. Dolayısıyla gıptada “önce başkası” var.

Öyle ki gıptada sadece kendisine değil başkasına da dua var; başkasının elindekinin artması için dua ile desteklemek var; tam da Ramazan Ayı’nın özü. Gıptada imkânı olmayan veya sıkıntıda olan başkalarına da dua etmenin yanında fiilen destek imkanlarını devreye sokmak var, zekât gibi, sosyal yardım gibi. Tam da Ramazan Ayı’nın gereği, yani bir toplumsal dayanışma imkânı.

Sonuçta, zor soru şu: Ramazan Ayı geçti ve Bayram’a kavuşmak nasip oldu. Ramazan Ayı boyunca acaba bireysel manada ve kitlesel olarak toplumda, cemiyetlerde, cemaatlerde, topluluklarda vs. hâkim olan haset ateşi mi gıpta nuru mu oldu? Ateşin yakıcılığından kaçıp gıptanın ısıtıcılığa geçen güzel insanlar ve güzel toplumlara selam ve hayırlı bayramlar olsun.

 

Faruk Taşçı

Prof. Dr. Faruk Taşçı 1982 yılında Rize’nin Pazar ilçesinde dünyaya geldi. Lisans eğitimini Boğaziçi Üniversitesi Sosyoloji bölümünde 2005 yılında tamamlayan Prof. Dr. Taşçı, yüksek lisansını 2007 yılında, doktorasını da 2011 yılında İstanbul Üniversitesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri bölümünde bitirdi. Aynı bölümde 28 Aralık 2020’den bu yana Profesör olarak görevini sürdürüyor.Telif kitaplarıSosyal Politikalarda Can Simidi: Sosyal Yardım (2010),Sosyal Politika Ahlâkı (2012, 2017),Türkiye’de Sosyal Politika ve Dönüşüm: Zihniyet, Aktörler ve Uygulamalar (2017),Sosyal Politikada Dezavantajlı Gruplar: Tarih, Yaklaşım ve Uygulama (2018),Bir Şehrin Sosyal Politika Yönetim Rehberi: Esenler Örneği (Ortak, 2019),Sosyal Refah: Bütüncül Bir Perspektif (2020),Sabahattin Zaim: Ahlak, Fikir ve Aksiyon (2021)Uluslararası Öğrencilerin Türk Diline Uyumları: İstanbul Üniversitesi Örneği (Ortak, 2022)Kitap editörlüğüTürkiye’de Sosyal Politika Aktörleri: Zemin ve Uygulama (2017),Sabahattin Zaim ile İktisat, Toplum ve Siyaset (2019),İnsan, Toplum ve İktisat: Sabahattin Zaim Düşüncesinin Ana Hatları (2020),Türkiye’de Sosyal Siyaset Alanın Oluşumu: İstanbul Üniversitesi Geleneği (2021)Sosyal Politikalarda Ak Partili Yıllar (2023)ÇevirisiDevletin Ekonomideki Rolü: İslamî Bir Bakış Açısı (2018)Diğer çalışmalarıUlusal İstihdam Stratejisi 2009 ve 2011 yılı Çalıştayları’nda komisyon üyeliği,10. Kalkınma Planı Sosyal Yardımlar ve Hizmetler Çalışma Grubu’nda (2013) raportörlük görevlerini yürüttüT.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın “Aile Eğitim Programı İçerik Değerlendirme Çalışması”nda Program Geliştirme Ekibi’nde yer aldı (2022).Polis Meslek Yüksek Okulu’nda “Toplumsal Psikoloji” (2007-2010), Harp Akademileri Komutanlığı’nda “Kamuda İş Etiği” (2013), Diyanet İşleri Başkanlığı Haseki Eğitim Merkezi’nde “Engellilere Yönelik Sosyal Yardım ve Hizmetler” (2015) ve TRT’de Hizmet İçi Eğitim kapsamında “İş Ahlakı” (2022) dersleri verdi.Dönemin T.C. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesindeki Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi’nin de editörlüğünü (2018-2019) yürütmüş olan Taşçı’nın sosyal politika alanında birçok ürünü bulunmaktadır. İslam’da ekonomi ve şehir gibi konular ile de ilgilenmektedir.

En az 10 karakter gerekli
Gönderdiğiniz yorum moderasyon ekibi tarafından incelendikten sonra yayınlanacaktır.