Brüksel merkezli düşünce kuruluşlarından Brussels Signal’de, Çin’in küresel ekonomik ve teknolojik yükselişinin Avrupa üzerindeki stratejik etkilerinin değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

ABD’nin Orta Doğu ve farklı jeopolitik kriz alanlarına odaklanmasının Avrupa üzerindeki stratejik yükü artırdığına dikkat çekilen analizde, Çin’in ise küresel tedarik zincirleri, enerji dönüşümü ve kritik teknolojilerdeki hâkimiyetini derinleştirdiği ve bunun Avrupa’nın stratejik özerkliği açısından yeni bir kırılganlık alanı oluşturduğu tespiti yapıldı.

Analizde ayrıca; Avrupa’nın enerji dönüşümü, finansal bağımlılık ve sanayi kapasitesi üzerinden Çin’e artan bağımlılığının, Batı ittifakı içinde ekonomik egemenlik ve stratejik yönelimler konusunda yeni bir sınav doğurduğuna dair değerlendirmelere yer verildi.

İşte Brussels Signal’de yayınlanan analiz:

ABD, Orta Doğu’da taktiksel bataklığa giderek daha fazla saplanmış, öngörülemez ve parçalı bir aktöre dönüşürken; Çin daha sakin, uzun vadeli ve sistematik bir strateji izlemektedir.

İşte tam da bu ortamda; Pekin’in yaklaşımı ise, gürültü üretmek değil, yapı inşa etmektir ve inşa edilen şey ise Avrupa’nın giderek bir güç merkezi olmaktan çıkıp Çin tedarik zincirinin sonunda yer alan bir “müze kıta”ya dönüşmesidir.

Bağımlılık

Ortaya çıkan tablo, Avrupa için doğrudan varoluşsal bir risk üretmektedir. Kıtada onlarca yıl boyunca değerler üzerinden yapılan dış politika söylemleri sürerken, sanayi altyapısının büyük bölümü Asya’ya taşınmıştır.

Bugün gelinen noktada Çin; küresel güneş paneli üretiminin yüzde 80’ini, batarya üretiminin yüzde 75’ini ve elektrikli araç üretiminin yaklaşık yüzde 70’ini kontrol etmektedir. Bu durum basit bir piyasa üstünlüğü değil, yeni nesil enerji ve mobilite sistemleri üzerinde kurulan yapısal bir tekel anlamına gelmektedir.

Avrupa’nın “yeşil dönüşüm” politikası, stratejik özerklik üretmekten ziyade bağımlılığı yeniden tanımlayan bir çerçeveye dönüşmüştür. Rus gazına olan bağımlılığın yerini, Çin merkezli kritik mineraller ve teknolojik bileşenlere bağımlılık almıştır.

Bu durum, enerji şebekeleri ve ulaşım altyapısının dolaylı biçimde dış kontrol altına girmesi sonucunu doğurmaktadır. Avrupa’nın iddia ettiği egemenlik, giderek Çin üretim hatları ve finansmanı üzerinden inşa edilen kırılgan bir yapıya dönüşmektedir.

Deniz ve ticaret ağları

Pekin’in stratejisi “öngörülebilir istikrar” üzerinden işlemektedir. ABD’nin askeri müdahaleciliği ve dalgalı dış politikası karşısında Çin, liman projeleri, kredi mekanizmaları ve altyapı yatırımlarıyla küresel sistemin lojistik omurgasını yeniden şekillendirmektedir.

90’dan fazla ülkede yürütülen liman projeleri, yalnızca ticari tesisler değil, küresel deniz ticaretinin kritik düğüm noktalarını kontrol eden stratejik varlıklar haline gelmiştir. Bu ağ, ticaretin kurallarını fiilen belirleyen yeni bir ekonomik jeopolitik üretmektedir.

Teknoloji ve finansal egemenlik

En kritik kırılma alanlarından biri finansal sistemdir. Renminbi’nin küresel rezerv para birimine dönüştürülmesi hedefi, mevcut Batı merkezli finansal mimarinin dönüşümünü ifade etmektedir.

Uzun yıllar boyunca dolar ve euro’nun sağladığı düşük maliyetli borçlanma kapasitesi, Avrupa refah devletlerinin finansal temelini oluşturmuştur. Bu yapının zayıflaması, yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda siyasi kapasitenin de daralması anlamına gelmektedir. Finansal egemenlik kaybı, doğrudan devletlerin iç istikrar üretme kapasitesini etkilemektedir.

Çinli stratejik çevreler, Batı’nın Orta Doğu’daki krizlere odaklanmasını bir dikkat dağınıklığı olarak okumaktadır. Pekin’in önceliği, yapay zekâ, robotik ve ileri üretim teknolojileri gibi geleceğin belirleyici alanlarına yönelmiş durumdadır.

Bu alanlar, önümüzdeki 50 yılın güç dağılımını belirleyecek kritik rekabet sahalarıdır. Avrupa ise bu süreçte düzenleyici bir aktör olarak kalmakta, ancak üretici ve belirleyici konumunu giderek kaybetmektedir.

Yapısal risk

Ortaya çıkan genel tablo, Avrupa’nın giderek bir “bağımlı kıta”ya dönüşme riskini işaret etmektedir.

Sanayi kapasitesinin zayıflaması, teknolojik gerileme ve finansal kırılganlık birleştiğinde, enerji güvenliği, altyapı yönetimi ve ekonomik karar alma süreçleri dış merkezlere bağımlı hale gelmektedir.

Bu durum yalnızca ekonomik bir sorun değil, aynı zamanda siyasi özerkliğin aşınması anlamına gelmektedir.