ABD merkezli önemli yayın organlarından Eurasia Review’da, Hint-Pasifik bölgesinde artan nükleer gerilimler çerçevesinde ABD’nin genişletilmiş caydırıcılık politikasının geleceği ve bölgesel güvenlik mimarisinin dönüşümünün değerlendirildiği bir analiz yayımlandı.

ABD’nin Japonya ve Güney Kore’ye sağladığı nükleer şemsiye kapsamında uzun süredir devam eden caydırıcılık modelinin, değişen tehdit algıları ve artan büyük güç rekabeti karşısında sorgulanmaya başladığına dikkat çekilen analizde, bölge ülkelerinin giderek daha esnek ve çok boyutlu güvenlik arayışlarına yöneldiği belirtildi.

Analizde ayrıca; Kuzey Kore ve Çin’in artan nükleer kapasitesi, bölgesel aktörlerin stratejik dengeleme arayışları ve nükleer silahların giderek normalleşmesi üzerinden, mevcut nükleer yayılmayı önleme düzeninin geleceğine dair kapsamlı değerlendirmelere yer verildi.

İşte Eurasia Review’de yayınlanan analiz:

Washington Deklarasyonu kapsamında yoğunlaşan nükleer istişareler ve Kuzey Kore’nin devam eden füze gelişmeleri sonrasında, ABD’nin Hint-Pasifik bölgesindeki genişletilmiş caydırıcılığının güvenilirliğine ilişkin sorular yeniden aciliyet kazanmıştır.

Japonya ve Güney Kore gibi müttefikler Washington’un nükleer şemsiyesine olan bağımlılıklarını derinleştirirken, aynı zamanda kendi nükleer geleceklerine ilişkin tartışmaları da genişletmektedir.

Bu durum, bölgenin nükleer politikada daha akışkan ve belirsiz bir evreye girdiğini göstermektedir. Bu yeni dönemde caydırıcılık ve nükleer silahların yayılmasını önleme (non-proliferation) konusundaki yerleşik varsayımlar giderek daha fazla sorgulanmaktadır.

Genişletilmiş caydırıcılığın çelişkisi

Genişletilmiş nükleer caydırıcılık, özellikle ABD’nin Japonya ve Güney Kore’ye sağladığı güvenlik garantileri aracılığıyla, uzun süredir Hint-Pasifik’te stratejik istikrarın temel taşlarından biri olmuştur.

Washington, müttefiklerine nükleer şemsiye altında koruma sağlayarak, bu ülkelerin bağımsız nükleer silah programları geliştirme motivasyonunu tarihsel olarak azaltmış ve bu sayede Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması (NPT) merkezli küresel düzeni kısmen de olsa güçlendirmiştir.

Ancak bu sistem giderek daha belirgin bir çelişki ortaya koymaktadır: genişletilmiş caydırıcılık kısa vadede yayılmayı engellerken, uzun vadede bu sürecin aşınmasına katkı sağlayabilmektedir.

Nükleer caydırıcılık ittifak yapılarının merkezinde yer almaya devam ederken, nükleer silahları resmi olarak reddetmiş devletler açısından bile bu silahların uluslararası güvenlikteki rolünü meşrulaştırmaktadır.

Devredilmiş caydırıcılık ve stratejik dengeleme

Bu paradoksun merkezinde, nükleer silahların güvenlik politikası araçları olarak normalleşmesi yer almaktadır. Nükleer silaha sahip olmayan müttefikler, resmi olarak yayılmayı önleme ilkesine bağlı olsalar da, kendi adlarına gerçekleştirilecek nükleer misillemenin güvenilirliğine bağımlıdır.

Bu durum “devredilmiş caydırıcılık” olarak adlandırılabilecek bir yapı ortaya çıkarır. Bu yapıda nükleer kullanımın siyasi ve ahlaki yükü dışsallaştırılırken, nükleer bağımlılığın stratejik mantığı korunur.

Ancak bu bağımlılık artık koşulsuz değildir. Bölge ülkeleri, genişletilmiş caydırıcılık garantilerini pasif biçimde kabul etmek yerine, belirsizliklere karşı farklı seçenekleri değerlendirmeye başlamıştır. Bu seçenekler arasında gelişmiş konvansiyonel kapasitelere yatırım ve daha muğlak nükleer eşik (latency) stratejileri yer almaktadır.

Bu değişim, nükleer şemsiyeye olan bağımlılığın daha koşullu hale geldiğini ve tehdit algıları ile uzun vadeli güvenilirlik konusundaki şüpheler tarafından şekillendirildiğini göstermektedir.

Değişen güvenlik ortamı

Bölgesel güvenlik ortamındaki yapısal değişimler bu düzenin sürdürülebilirliğini daha da karmaşık hale getirmektedir.

ABD ittifakları, caydırıcılık yapılarını büyük ölçüde iki kutuplu rekabetin ve nispeten istikrarlı tırmanma dinamiklerinin hâkim olduğu Soğuk Savaş koşullarında geliştirmiştir. Buna karşılık günümüz Hint-Pasifik’i çok sayıda nükleer aktör, hızlı teknolojik gelişmeler ve karmaşık tırmanma senaryoları ile tanımlanmaktadır.

Kuzey Kore’nin gelişen nükleer ve füze kabiliyetleri ile Çin’in nükleer modernizasyon süreci –savaş başlığı envanterindeki artış ve daha güvenilir ikinci vuruş kapasitesi dahil– yalnızca ABD taahhütlerinin güvenilirliğine değil, mevcut caydırıcılık modellerinin yeterliliğine ilişkin endişeleri de artırmıştır.

Bir zamanlar teorik olan sorular artık siyasi açıdan belirgin hale gelmiştir: ABD müttefiklerini savunmak için kendi şehirlerini riske atar mı? Asıl mesele, genişletilmiş caydırıcılığın daha parçalı ve rekabetçi bir stratejik ortama uyum sağlayıp sağlayamayacağıdır.

İç tartışmalar ve normların aşınması

Japonya ve Güney Kore’deki iç siyasi tartışmalar da bu gerilimi yansıtmaktadır. Her iki ülkede de siyasi ve stratejik çevrelerin bir bölümü, genişletilmiş caydırıcılığın uzun vadeli güvenilirliğini sorgulamaya başlamıştır.

Resmi politika hâlâ nükleer silahsızlık yönünde olsa da, kamuoyu tartışmaları kötüleşen güvenlik ortamı karşısında bu yaklaşımın yeniden değerlendirilmesine daha açık hale gelmektedir.

Bu tartışmaların önemi, kısa vadede nükleer silah edinimi ihtimalinden ziyade, stratejik düşünce üzerindeki kümülatif etkisinde yatmaktadır. Nükleer seçeneklerin daha fazla konuşulması, bu tür kararları sınırlayan normatif bariyerleri zayıflatmaktadır.

Ortaya çıkan durum ani bir nükleerleşmeden ziyade, nükleer silahların istenmeyen ancak meşru bir güvenlik aracı olarak giderek normalleştiği kademeli bir süreçtir.

Yeni güvenlik mimarileri

Aynı zamanda Hint-Pasifik’te ortaya çıkan yeni güvenlik düzenlemeleri de tabloyu daha karmaşık hale getirmektedir. Mini-lateral iş birlikleri ve ileri düzey askeri ortaklıklar bu sürecin önemli parçalarıdır.

Nükleer enerjili denizaltı projeleri gibi girişimler, sivil ve askeri nükleer alanlar arasındaki ayrımı bulanıklaştırmakta ve nükleer bağlantılı kabiliyetlerin stratejik rekabet açısından vazgeçilmez olduğu algısını güçlendirmektedir.

Bu gelişmeler, nükleer yayılmanın önlenmesi rejiminin hemen çökeceğini göstermemekle birlikte, kabul edilebilir nükleer davranış sınırlarının giderek belirsizleştiği daha tartışmalı bir ortamın oluştuğuna işaret etmektedir.

Aşınan nükleer düzen

Nükleer şemsiye paradoksu, bu yapının iki yönlü işlevinde yatmaktadır: hem yayılmayı önleyen bir unsur hem de nükleer caydırıcılığa bağımlılığı sürdüren bir mekanizma.

Bu gerilim statik değildir; giderek derinleşmektedir. Stratejik rekabet arttıkça ve genişletilmiş caydırıcılığa duyulan güven daha koşullu hale geldikçe, sistem ani bir çöküşten ziyade kademeli bir aşınma sürecine girmektedir.

Söylemdeki değişimler, dengeleme stratejileri ve dönüşen güvenlik uygulamaları ile kendini gösteren bu yavaş aşınma, Hint-Pasifik’te mevcut nükleer yayılmayı önleme düzeninin uzun vadeli sürdürülebilirliği konusunda temel soruları gündeme getirmektedir.