ABD merkezli düşünce kuruluşlarından Geopolitical Futures’da, ABD–İran savaşı ekseninde tıkanan çatışma dinamiklerinin ve giderek uzayan savaşın küresel güç dengelerine etkilerinin ele alındığı bir analiz yayımlandı.

Savaşın artık yalnızca askeri bir karşılaşma olmaktan çıkıp, stratejik dayanıklılık ve siyasi meşruiyet üzerinden şekillenen çok katmanlı bir müzakere alanına dönüştüğü belirtilen analizde; sahada belirgin bir askeri üstünlük oluşmamış olmasının, çatışmayı doğrudan müzakere zorunluluğuna ittiği belirtildi ve tarafların elindeki kaynak kapasitesi ile iç siyasi baskıların, savaşın yönünü belirleyen temel değişkenler haline geldiği ifade edildi.

Analizde ayrıca; Vietnam Savaşı ile kurulan tarihsel paralellik üzerinden, uzun süreli çatışmalarda askeri üstünlüğün her zaman stratejik sonuç üretmediği ve zaman faktörünün güç dengesini yeniden tanımlayabildiği tespiti yapıldı.

İşte Geopolitical Futures’da yayınlanan analiz:

Savaşlar, insanlığın en eski gerçeklerinden birisidir ve bazen bir tarafın hedeflerine ulaşmasıyla, bazen de hiçbir tarafın zaferi bütünüyle kavrayamamasıyla nihayete erer.

Zaferin olmadığı yerde geriye yalnızca yorgunluk kalır ve o yorgunluk, devletleri masaya oturtan görünmez bir kuvvettir. Müzakereler ise bu yorgunluğun dili olur; silahların sustuğu yerde kelimeler, güç dengesinin yeni bir formuna dönüşür.

Diğer yandan her müzakerenin arkasında iki çıplak hakikat yatar: kaynakların dayanıklılığı ve toplumların sabrı.

Hangi tarafın savaşı daha uzun süre sürdürebileceği ve hangi tarafın halkının bu yüke daha fazla katlanabileceği, aslında masadaki görünmeyen tartıyı belirler. Bu süreçte liderler yalnızca düşmanla değil, kendi halklarının sessiz baskısıyla da mücadele eder; çünkü bazen devlet aklı ile siyasal hayatta kalma iç içe geçer ve birbirini gölgeler.

Amerikan hedefi

Amerika Birleşik Devletleri’nin bu savaşa girişindeki temel iddia, nükleer bir İran’ın doğmasını engellemekti.

Bu kaygının arkasında iki derin korku bulunuyordu: biri doğrudan güvenlik tehdidi, diğeri ise İran’ın nükleer kapasiteyle bölgesel bir hegemonya kurarak küresel ekonomik dengelerde söz sahibi bir güç haline gelme ihtimaliydi. Petrol damarları üzerinde yükselen bir nüfuz, yalnızca bölgesel değil, küresel bir yeniden dizilişi beraberinde getirebilirdi.

Bugün gelinen noktada hiçbir taraf diğerini bütünüyle tasfiye edebilmiş değildir.

Bu, savaşı bir yıkım değil, uzayan bir eşik haline getirir. Böylesi anlarda jeopolitik gerçeklik ile iç politik kırılganlık birbirine çarpar. Hangi tarafın barışa daha çok ihtiyaç duyduğu algısı, aslında onun zayıflık hanesine yazılır.

Bu nedenle her iki taraf da savaşı sürdürebilecek iradeye sahipmiş gibi görünmek zorundadır; çünkü görünürdeki zayıflık, müzakere masasındaki ağırlığı azaltır.

İran stratejisi

İran’ın uzun vadeli hesaplaması, zamanın kendi lehine işlediği fikrine dayanır. Askerî olarak Amerika’nın üretim ve kapasite üstünlüğü tartışmasızdır; fakat İran, savaşın uzaması halinde enerji akışının bozulmasıyla küresel baskının Washington üzerinde artacağını öngörür.

Petrol damarlarındaki her daralma, yalnızca ekonomik değil, siyasi bir titreşim yaratır. Bu titreşim, Amerikan iç politikasında savaş karşıtı eğilimleri beslerken, müttefikleri de çatlağın içine çeker.

Bu strateji, paradoksal bir denge taşır: İran daha fazla kaybedecek olmasına rağmen, savaş uzadıkça pazarlık gücünü artırabilir. Çünkü zaman, askeri üstünlüğü değil, siyasi tahammülü sınar.

Vietnam gölgesi

Amerikan perspektifinden bakıldığında bu tablo, tarihsel bir yankıyı hatırlatır. Vietnam’da da askeri üstünlük, siyasi irade dayanıklılığı karşısında erimişti.

Bir taraf için varoluşsal olan hedef, diğer taraf için sınırlı bir stratejik angajmana dönüşünce, zaman sonunda belirleyici olmuştu. Benzer bir döngü burada da ihtimal dahilindedir; fakat bu kez küresel enerji dengeleri ve ekonomik bağımlılıklar çok daha ağır bir çerçeve oluşturmaktadır.

Küresel baskı

Savaş uzadıkça yalnızca taraflar değil, dış aktörler de baskı üretir. Enerji fiyatlarının dalgalanması, büyük ekonomileri harekete geçirir.

Çin gibi enerjiye bağımlı yapılar, bu çatışmanın sessiz ama etkili aktörleri haline gelir. Böylece savaş, ikili bir çatışma olmaktan çıkar; çok katmanlı bir küresel basınç alanına dönüşür. Bu alan içinde her aktör, savaşı sonlandıracak yönü belirlemeye çalışır.

Bütün bu denklemin merkezinde tek bir soru kalır: zaman kimin ruhunu önce aşındıracaktır. İran’ın iç direnci mi dış baskılar karşısında çözülür, yoksa Amerika’nın siyasal sabrı mı savaşın ağırlığı altında erir?

Bu sorunun cevabı, yalnızca askeri kapasiteyle değil, toplumların görünmeyen tahammül sınırlarıyla yazılır. Ve bazen savaşlar, en güçlü olanın değil, en uzun süre dayananın hikâyesine dönüşür.