Suudi Arabistan merkezli yayın organlarından Arab News’de, Türkiye’nin değişen bölgesel dengeler ve NATO içerisindeki rolü bağlamında artan stratejik öneminin ele alındığı bir analiz yayınlandı.

Analizde, Ankara’nın önümüzdeki dönemde hem NATO içerisindeki görüş ayrılıklarını yönetebilecek bir köprü ülke hem de Orta Doğu’da bağımsız hareket edebilen bölgesel bir güç olarak öne çıktığı belirtilirken, Türkiye-ABD ilişkilerinde son dönemde yaşanan yakınlaşmanın Ankara’nın bölgesel konumunu güçlendirdiği ifade edildi.

Analizde ayrıca, Trump yönetiminin Suriye ve Irak politikalarında etkin rol üstlenmesi beklenen ABD’nin Ankara Büyükelçisi Tom Barrack’ın bölgesel stratejileri, Suriye’nin geleceği, NATO’nun dönüşümü, İsrail’in bölgesel politikaları ve Türkiye’nin Arap dünyasıyla geliştirdiği yeni güvenlik ve ekonomik iş birliklerine ilişkin değerlendirmelere de yer verildi.

İşte Arab News’de yayınlanan analiz:

Tarih boyunca Türk-Amerikan ilişkilerinin seyri, Türkiye’nin bölgesel konumunun şekillenmesinde belirleyici rol oynadı.

Jeopolitik şartlara bağlı olarak Ankara kimi dönemlerde Washington’ın bölgedeki güvenlik ortağı olarak hareket ederken, kimi zaman da ABD ile rakipleri arasında bir köprü işlevi üstlendi ya da kendi stratejik çıkarları doğrultusunda özerk dış politika izleyen bir bölgesel güç olarak öne çıktı.

Bu nedenle ABD politikaları, bir yandan Ankara’nın hareket alanını sınırlandırırken diğer yandan Türkiye’nin bölgesel etkisini artırmasına imkân sağlayan fırsatlar da yarattı.

Ankara zirvesi ve NATO’nun geleceği

Türkiye bugün yeni bir fırsat penceresiyle karşı karşıya bulunuyor. Gözler, önümüzdeki ay Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilecek NATO Zirvesi’ne çevrilmiş durumda. ABD Başkanı Donald Trump’ın da zirveye katılması bekleniyor. Hem ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio hem de Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Trump’ın katılımını doğruladı.

Rubio, bu hafta yaptığı açıklamada, “Temmuz ayında Türkiye’de gerçekleştirilecek NATO toplantısının muhtemelen NATO tarihindeki en önemli toplantı olacağını düşünüyorum. Çünkü burada açıklığa kavuşturulması ve düzeltilmesi gereken bazı meseleler var” ifadelerini kullandı.

Ankara’da düzenlenecek zirvede, NATO üyelerinin savunma harcamaları, ittifak içindeki yük paylaşımı ve ABD’nin NATO içerisindeki değişen rolü gibi başlıkları ele alması bekleniyor. Bu çerçevede Türkiye’nin, ittifak içerisinde giderek belirginleşen görüş ayrılıklarını yönetebilecek bir köprü aktör olarak konumlanmaya hazırlandığı görülüyor.

Trump-Erdoğan ilişkilerinin etkisi

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile Donald Trump arasındaki kişisel diyaloğun ve son dönemde ivme kazanan Türk-Amerikan ilişkilerinin, Trump’ın Ankara zirvesine katılma kararında etkili olduğu değerlendiriliyor.

Bu durum, Trump’ın Ankara Büyükelçisi ve yakın çalışma arkadaşlarından Tom Barrack tarafından da doğrulandı. Barrack, nisan ayında yaptığı açıklamada Washington ile Ankara arasındaki ilişkilerin son 16 ay içerisinde kayda değer ölçüde iyileştiğini belirterek, iki ülkenin bu süreçte önceki 15 yılda kaydedilenden daha fazla ilerleme sağladığını ifade etti.

Barrack’ın yükselen rolü

Trump bu hafta Tom Barrack’ı Suriye ve Irak Özel Temsilcisi olarak da görevlendirdi. Türkiye’nin dış politika öncelikleri arasında yer alan iki komşu ülke için yapılan bu atama, Washington’ın bölgesel dosyalarda süreklilik arayışının bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Barrack’ın Türk siyasi elitleriyle kurduğu yakın ilişkiler, ABD’nin bölgesel politikalarını yürütmesinde önemli bir avantaj olarak görülüyor. Özellikle Esed sonrası geçiş sürecinde Suriye Demokratik Güçleri’nin Şam’daki yeni güvenlik yapılanmasına entegre edilmesini desteklemesi Ankara’da olumlu karşılanmıştı. Ayrıca Barrack’ın Irak politikasında da daha görünür bir rol üstlenmesi bekleniyor ve bu durum Ankara tarafından yakından takip ediliyor.

Bununla birlikte Barrack’ın hem Irak hem de Suriye’den sorumlu özel temsilci olarak görevlendirilmesi çeşitli tartışmaları da beraberinde getirdi. Bölgesel meselelerde yaptığı çıkışlarla sık sık gündeme gelen Barrack, görevlendirilmesinin ardından sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda şu ifadeleri kullandı:

“Irak, Suriye ve Türkiye, Orta Doğu’da kalıcı istikrarın üzerine inşa edilmesi gereken stratejik ekseni oluşturmaktadır. Bu üç ülke arasındaki dengenin sağlanabilmesi için Amerika’nın tek ve tutarlı bir temas ve etki mekanizmasına sahip olması gerekir.”

Bu açıklama bazı çevreler tarafından bölge ülkelerinin egemenlik anlayışına aykırı bulunurken, bazı yorumcular ise Barrack’ın aslında bölgesel istikrarın Türkiye, Irak ve Suriye arasında koordinasyon gerektirdiğine vurgu yaptığını savundu.

Suriye dosyasında yakınlaşan çıkarlar

Barrack’ın söylemleri zaman zaman tartışmalı görünse de, ortaya koyduğu yaklaşımın bazı yönleri Türkiye’nin çıkarlarıyla örtüşüyor. ABD’nin Esed sonrası Suriye geçiş sürecine verdiği destek ve Suriye Demokratik Güçleri’nin yeni yapıya entegrasyonu konusunda yürütülen görüşmeler, Ankara’nın stratejik öncelikleriyle belirli ölçüde paralellik gösteriyor.

Suriye iç savaşı boyunca Türkiye ve ABD’nin çıkarları sıklıkla çatışmış olsa da bugün iki ülke ilişkilerinin daha pragmatik ve iş birliğine açık bir zemine oturduğu görülüyor. Bu durum da Türkiye’nin bölgesel konumunu güçlendiren unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.

Türkiye’nin bağımsız duruşunun bölgesel yansımaları

Tarihsel olarak Türkiye ile ABD arasında yaşanan görüş ayrılıkları, Ankara’nın bölgesel itibarını artıran sonuçlar da doğurdu. Bunun en önemli örneklerinden biri, Türkiye’nin 2003 yılında ABD öncülüğünde Irak’a yönelik gerçekleştirilen işgale destek vermemesi ve Amerikan askerlerinin Türk topraklarını kullanmasına izin vermemesiydi.

Bu karar, dönemin birçok akademisyeni ve bölge uzmanı tarafından, Türkiye’nin “ABD’nin bölgedeki taşeronu” olduğu yönündeki algıyı kıran önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirildi.

Benzer şekilde Ankara’nın Esed sonrası dönemde Suriye’nin parçalanmasına karşı çıkması da merkezi devlet yapılarının korunmasını savunan bölgesel aktörlerden destek görüyor. Bu yaklaşım aynı zamanda parçalanmış devlet yapılarından fayda sağlayan istikrarsızlaştırıcı aktörler açısından da önemli bir engel oluşturuyor.

İsrail faktörü ve bölgesel denge arayışı

Türkiye’nin İsrail politikalarına yönelik eleştirel tutumu da bu nedenle bölge ülkelerinde daha geniş bir karşılık buluyor. Son dönemde birçok bölgesel aktör, İsrail’in parçalanmış ve zayıf devlet yapılarını teşvik ettiği yönündeki değerlendirmeler etrafında ortak bir zeminde buluşuyor.

Öte yandan İsrailli yetkililerin Türkiye’ye yönelik giderek sertleşen söylemleri yeni gerilim alanları yaratıyor. Bu süreçte ne Tom Barrack’ın diplomatik girişimleri ne de genel Amerikan politikası söz konusu gerilimleri tam anlamıyla yönetebilmiş değil.

Ankara, Washington’ın İsrail’i dengeleme konusunda daha etkin bir rol üstlenmesini bekliyor. Türkiye’ye göre bölgesel istikrarın sağlanması, İsrail’in istikrarsızlaştırıcı olarak görülen politikalarının sınırlandırılmasından geçiyor.

Yeni ekonomik ve güvenlik arayışları

Son dönemde yaşanan gerilimler karşısında Türkiye, bölge ülkeleriyle alternatif ekonomik koridorlar oluşturmak amacıyla temaslarını yoğunlaştırmış durumda. ABD ve İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın Hürmüz Boğazı’nda yarattığı riskler ve kesintiler, Ankara’yı yeni ticaret ve enerji güzergâhları üzerinde çalışmaya yöneltiyor.

Bununla birlikte, ABD’nin güvenlik garantilerine yönelik soru işaretlerinin arttığı bir dönemde Türkiye, bölge ülkeleriyle savunma ve güvenlik iş birliğini de derinleştiriyor. Hem Türkiye hem de bölge devletleri mevcut kriz ortamında ABD’nin yanında konumlanmaktan ziyade, çatışmanın yayılmasını engellemeyi amaçlayan bir dengeleme stratejisi izlemeye çalışıyor.

Sonuç

Bugün gelinen noktada ABD’nin Orta Doğu politikaları, Türkiye açısından hem kısıtlayıcı hem de fırsat yaratan bir unsur olmaya devam ediyor. Bu durum Ankara’ya aynı anda iki farklı güç oyunu oynama imkânı veriyor.

Bir taraftan Türkiye, NATO içerisindeki ayrışmaları yönetebilecek bir köprü ülke olarak öne çıkarken; diğer taraftan Arap bölgesel sisteminin çıkarlarıyla uyumlu hareket eden bağımsız bir bölgesel güç kimliğini güçlendiriyor. Bu yaklaşım, zaman zaman ABD’nin öngördüğü bölgesel düzen tasavvurundan farklılaşsa da Ankara’nın çok boyutlu dış politika anlayışının temelini oluşturuyor.

Türkiye’nin önümüzdeki dönemdeki başarısı, NATO içindeki dengeleyici rolü ile Orta Doğu’daki stratejik ağırlığını eş zamanlı olarak ne ölçüde sürdürebileceğine bağlı olacak.