Suudi Arabistan merkezli yayın organlarından Arab News’de, Türkiye ile Rusya arasındaki son temasların ve Ankara’nın izlediği stratejik dengeleme politikasının ele alındığı bir analiz yayınlandı.

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Moskova ziyaretiyle birlikte hem Karadeniz havzası, Suriye, Kafkasya ve Körfez hattında, hem de Rusya ile ilişkilerin yeniden tanımladığı tespiti yapılan analizde, giderek daha esnek bir “denge siyasetinin” başladığı bir dönemin de başladığı ifade edildi.

Analizde ayrıca; Türkiye’nin NATO ile ilişkilerini sürdürürken Rusya ile ekonomik, enerji ve güvenlik alanlarındaki temaslarını korumasının, Ankara’nın çok yönlü dış politika yaklaşımının temel unsurlarından biri olduğu vurgulanırken, Türkiye’nin Ukrayna savaşı, Suriye’nin geleceği ve Kafkasya’daki normalleşme süreçleri üzerinden Moskova ile ilişkilerini “konu bazlı” şekilde yöneterek etkisini artırdığı tespiti yapıldı.

İşte Arab News’de yayınlanan analiz:

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın geçtiğimiz hafta Rusya’yı ziyaret ederek mevkidaşı Sergey Lavrov, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve diğer üst düzey yetkililerle kapsamlı görüşmeler gerçekleştirdi.

Ziyaret, Güney Kafkasya, Suriye, Körfez ve Avrupa’daki gelişmeler ışığında kritik olarak değerlendirildi ve zamanlama ayrıca dikkat çekti.

Zira Türkiye, Temmuz ayı başında Ankara’da düzenlenecek bir sonraki NATO Zirvesi’ne ev sahipliği yapmaya hazırlanırken, ABD Başkanı Donald Trump’ın da katılımının beklendiği ifade ediliyor.

Batı perspektifinde Türkiye’nin konumu

Batılı ana akım medya organlarında yayımlanan bazı yorumlarda, Türkiye’nin Batı’ya daha fazla yaklaştığı ve Rusya’nın Suriye’den Kafkasya’ya uzanan alanlarda etki kapasitesini kaybettiği savunuluyor.

Bu yaklaşıma göre Türkiye, Rusya ile koordinasyon ihtiyacının azaldığı daha bağımsız bir “bölgesel oyun planı” oluşturmaya yöneliyor. Türkiye’nin çıkarlarının dalgalanmalara rağmen büyük ölçüde Batı ile örtüştüğü ileri sürülüyor.

Bu argüman yeni değil. Son on yılda Türkiye, stratejik özerklik yaklaşımı çerçevesinde Batı’nın siyasi ve güvenlik mimarisi içinde kalmayı sürdürürken, özellikle Suriye bağlamında Rusya ve zaman zaman İran ile de sınırlı iş birliği yürütmüştür.

Stratejik özerklik ve Ukrayna savaşı

Rusya’nın Şubat 2022’de Ukrayna’yı işgali, Türkiye’nin orta ölçekli güç stratejisi açısından önemli bir test olmuştur. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdogan, savaşın başlangıcından bu yana Putin ile doğrudan temasını sürdüren az sayıdaki NATO liderinden biri olmuştur.

Türkiye bir yandan Rusya’nın işgalini kınarken Batı’nın yaptırımlarına katılmamış; ticaret, turizm ve nükleer enerji alanlarında Moskova ile ilişkilerini sürdürmüştür. Bu tutum, enerji bağımlılığı ve ekonomik karşılıklı bağımlılık çerçevesinde şekillenen stratejik dengeleme politikasının bir sonucudur.

Öte yandan Türkiye, Ukrayna’ya Bayraktar TB2 gibi yüksek teknoloji İHA’lar sağlayarak hem Kiev hem de Batı ile ilişkilerinde etki alanını güçlendirmiştir. Böylece Ankara, savaş sürecini farklı güç blokları arasında manevra alanını artırmak için kullanmıştır. Bu süreç aynı zamanda ABD ile S-400 yaptırımları konusunda bir denge arayışıyla da ilişkilendirilmiştir.

Kara deniz ve güvenlik hassasiyetleri

Fidan, ziyaret sırasında Rusya’ya Karadeniz’de bölgesel güvenliği ve Türkiye’nin çıkarlarını tehdit edebilecek adımlardan kaçınılması gerektiğini vurgulamıştır. Deniz yollarının militarizasyonu ve boğazlar üzerinden ticaret akışının kesintiye uğraması Ankara açısından kritik bir güvenlik meselesi olarak öne çıkmaktadır.

Moskova ise mevcut sorunların yanı sıra yeni iş birliği alanlarının da bulunduğunu belirterek iki ülke arasında diyalog kanallarının açık tutulması gerektiğini ifade etmiştir.

Türkiye-Rusya ilişkilerinde Ukrayna savaşı dışında üç temel başlık belirleyici olmuştur: Syria’daki Esad rejiminin çöküşü, Türkiye’nin Ermenistan ile normalleşme süreci ve Iran-ABD geriliminin Körfez üzerindeki etkileri.

Suriye’de Esad rejiminin çöküşü, Türkiye’nin Rusya ile iş birliği motivasyonunu azaltmıştır. Ancak bu iş birliği hiçbir zaman tam bir uyum değil, taktiksel ve geçici bir koordinasyon niteliği taşımıştır. 2017–2024 Astana süreci bu çerçevenin ana platformu olmuştur.

Yeni Suriye denkleminde Türkiye daha fazla manevra alanına sahip olsa da, Rusya’nın tamamen dışlanması uzun vadeli çıkarlarla uyumlu görülmemektedir.

Ermenistan ile normalleşme sürecinin hızlanması, Rusya’nın bölgedeki “kaçınılmaz arabulucu” rolünü zayıflatmıştır. Son seçimlerin ardından Ermenistan’ın daha bağımsız bir dış politika hattına yönelmesi beklenmektedir.

Türkiye ve Azerbaycan ile normalleşme adımları sayesinde Ermenistan’ın Rusya gölgesinden daha az etkilenmesi, Güney Kafkasya’da yeni bir denge ortaya çıkarmaktadır. Buna rağmen Ankara, Rusya’yı tamamen bölgesel hesaplamalarının dışına itmemektedir.

Körfez ve yeni güvenlik denklem

Körfez hattında İran’ın bölge ülkelerine yönelik saldırıları yeni aktörleri devreye sokmuştur. Körfez ülkeleri, Ukrayna’nın savaş tecrübesinden yararlanma arayışına girerek düşük maliyetli hava savunma çözümlerini incelemektedir.

Zelenskiy’nin Nisan ayında Recep Tayyip Erdoğan ve Şaraa ile yaptığı görüşmeler, Ukrayna’nın Körfez’de yeni stratejik ortaklıklar kurma girişiminin bir parçası olarak görülmektedir. Bu ziyaretler Moskova açısından rahatsızlık yaratmış olsa da Rusya’nın bu sürece açık bir karşılık verecek konumu bulunmamaktadır.

Yeni modus vivendi dönemi

Genel tabloya bakıldığında Türkiye-Rusya ilişkilerinde yeni bir denge arayışı ortaya çıkmaktadır.

Bu durum yalnızca Türkiye’nin Batı’ya yaklaşması ya da Rusya’nın etki kaybıyla açıklanamaz.

Daha çok karşılıklı sınırların daha net tanımlandığı bir “modus vivendi” sürecine işaret etmektedir ve Türkiye, Rusya ile ilişkilerini konu bazlı olarak bölümlere ayırarak sürdürmeye devam edecektir.

Ukrayna savaşı sürdükçe ve Suriye sahası kısmen Rus etkisini korudukça Moskova, Ankara’nın hem Batı ile ilişkilerinde hem de bölgesel stratejisinde önemli bir değişken olmaya devam edecektir.