Nöbetçi Eczaneler
ABD merkezli yayın organlarından Real Clear World’de, Hürmüz Boğazı’nda artan gerilim ve ABD-İran hattında tırmanan krizin çok boyutlu yapısının ele alındığı bir analiz yayınlandı.
ABD’nin İran bayraklı bir gemiye el koymasıyla birlikte sürecin “risk” aşamasından aktif çatışma evresine geçtiği tespiti yapılan analizde, Washington’un krizi büyük ölçüde deniz güvenliği ve askerî tedbirler çerçevesinde ele almaya devam ettiği, ancak meselenin daha derin siyasi ve yapısal boyutlarının göz ardı edildiği vurgulandı.
Analizde ayrıca; İran’ın dış gerilim dönemlerinde iç siyasi alanı daraltma eğilimine dikkat çekilerek, ABD’nin mevcut tepkisel yaklaşımının ötesine geçerek daha bütüncül ve uzun vadeli bir strateji geliştirmesi gerektiğine dair değerlendirmelere yer verildi.
İşte Real Clear World’de yayınlanan analiz:
ABD Başkanı Donald Trump Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim üzerine toplantılar düzenlerken, artık “risk” dili geçerliliğini yitirmiş durumda.
Zira; boğazda yaşanan olaylar, aktif bir çatışma evresine çoktan geçmiş durumda.
ABD’nin Hürmüz Boğazı’nda İran bayraklı bir gemiye el koyması, artık uygulamaya geçildiğinin açık bir göstergesi. Olası bir kırılma noktası olarak çerçevelenen durum artık somut bir gerçekliğe dönüştü.
Tahran’ın misilleme tehditleri ve diplomatik kanallarda kalma konusundaki tereddütü, bu tırmanmanın kolaylıkla kontrol altına alınamayacağını gösteriyor
Washington’un sınırlı yaklaşımı
Buna rağmen Washington’un tepkisi hâlâ alışıldık bir çerçeveye dayanıyor.
Politika tartışmaları, deniz yollarının güvenliğinin sağlanması, askerî duruşun ayarlanması ve tırmanma senaryolarının yönetilmesi gibi acil başlıklara odaklanmayı sürdürüyor.
Bunlar gerekli adımlardır. Ancak kriz, sanki yalnızca denizde başlayıp orada bitecekmiş gibi ele alınıyor. Oysa durum bundan ibaret değil.
İç dinamikler ve dış davranış
Hürmüz Boğazı yalnızca stratejik bir dar geçit değil. Aynı zamanda dış davranışı iç dinamiklerle yakından bağlantılı olan daha geniş bir siyasi sistemin uzantısı.
Dışarıda yaşanan gerilim dönemleri, çoğu zaman içeride kontrolün sıkılaştırılmasıyla eş zamanlı ilerler. Dış baskı, içerdeki konsolidasyonla dengelenir.
Bu örüntü yeniden görülüyor ve dikkatler denizdeki gerilime çevrilirken, İran içindeki siyasi alan daralmaya devam eediyor.
Örgütlü muhalefet giderek artan kısıtlamalarla karşı karşıya kalıyor ve kriz ortamı baskının sertleşmesi için bir zemin oluşturuyor. Bu da ABD’nin “rejim değişikliği” hedefini tamamen ortadan kaldırıyor.
Ekonomik ve küresel etkiler
Bu arada Hürmüz Boğazı artık, yalnızca kesinti riski taşıyan bir hat değil ve fiilen baskı altında.
Ticari deniz trafiği yavaşlamış, küresel enerji piyasalarında belirsizlik yayılmaya başlamış ve ekonomik etkiler hissedilir hale gelmiştir. Bir zamanlar varsayımsal olan durum artık ölçülebilir sonuçlar üretmektedir.
Bununla birlikte bu döngüye bir alternatif mevcut olabilir. Bu alternatif, askeri tırmanma ile yıllardır politikayı şekillendiren caydırıcılık çerçevesi arasında bir yerde konumlanır.
İlk adım, İran halkının pasif bir arka plan değil, aktif bir siyasi aktör olduğunu kabul etmektir.
Pratikte bu; bilgiye erişimin önceliklendirilmesi, iletişim kanallarının korunması ve baskının ifşa edilmesine yönelik çabaların, iç dinamiklerin yerine geçmek yerine onları güçlendirecek şekilde kurgulanması anlamına gelir.
Aynı zamanda temel bir gerçeğin kabulünü gerektirir. Kalıcı siyasi değişim dışarıdan dayatılması zor bir süreçtir. Ancak iç dinamikler göz ardı edilirse de ortaya çıkması mümkün değildir.
Sonuç ve mevcut kopukluk
Mevcut tablo bu kopukluğu daha görünür kılıyor. Tırmanma süreci zaten başladı, ancak politikayı yönlendiren çerçeve anlamlı biçimde değişmedi.
Washington gelişmelere tepki vermeyi sürdürüyor. Ancak bu gelişmelerin nasıl şekilleneceğini değiştirebilecek dinamiklerle ilgili keskin stratejisini hala bulamıyor.