ABD merkezli yayın organlarından Gzero Media’da, Çin’in Tayvan’a yönelik son dönemde artırdığı diplomatik temaslar, ekonomik açılımlar ve askeri “gri bölge” faaliyetlerinin, Washington–Pekin hattında yaklaşan liderler zirvesi öncesi stratejik bir zemin oluşturma girişimi olarak değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

Analizde, Pekin’in bir yandan Tayvan muhalefeti üzerinden yumuşama sinyalleri verirken, diğer yandan ada çevresinde askeri baskıyı artırdığı ve bu iki yönlü yaklaşımın “barışçıl yeniden birleşme” stratejisinin parçası olduğu vurgulandı.

Çin’in diplomatik izolasyon ve hava sahası baskısı gibi adımlarının Tayvan’ın uluslararası hareket alanını daraltmaya yönelik olduğu belirtilirken, Tayvan’ın güçlü ekonomik performansının ise bu baskıya karşı önemli bir direnç unsuru oluşturduğu ifade edildi.

Analizde ayrıca, yaklaşan Trump–Xi görüşmesi bağlamında Tayvan meselesinin, ABD-Çin ilişkilerinde kritik bir pazarlık başlığı haline geldiği değerlendirmesine yer verildi.

İşte Gzero Media’da yayınlanan analiz:

Dünya Hürmüz Boğazı’na odaklanmışken Pekin’in stratejik bakışı çok daha doğuya, Tayvan’a çevrilmiş durumda.

Çin, onlarca yıldır “Tek Çin” politikası üzerinden Tayvan’ı ayrılıkçı bir eyalet olarak tanımlıyor ve gerekirse güç kullanımı dahil olmak üzere yeniden birleşmenin kaçınılmaz olduğunu savunuyor.

Bugün ise Washington’ın “Önce Amerika” yaklaşımına yönelmesi ve küresel gündemin başka krizlere dağılması, Pekin açısından stratejik bir fırsat penceresi yaratmış görünüyor.

Stratejik yönelim

ABD’nin küresel önceliklerini yeniden tanımladığı, özellikle ticaret ve savunma politikalarında içe dönük bir çizgiye kaydığı bir dönemde Çin, Tayvan meselesini daha yönetilebilir bir jeopolitik denklem haline getirmeye çalışıyor.

Trump–Xi görüşmesine haftalar kala Pekin, Tayvan’ın direnç kapasitesini askeri bir çatışmaya girmeden zayıflatmayı hedefleyen çok boyutlu bir strateji izliyor.

Çin son dönemde Tayvan’a yönelik “yumuşak güç” araçlarını belirgin şekilde artırmış durumda. 10 yıl aradan sonra Çin ile Tayvan muhalefeti arasında doğrudan temas kurulması bu çerçevenin en dikkat çekici adımlarından biri oldu.

Kuomintang lideri Cheng Li-wun’un Pekin ziyareti sırasında “barışçıl yeniden birleşme” vurgusu yapılırken, iki taraf da Boğaz hattında daha yakın ilişkiler kurulabileceği mesajını verdi.

Pekin bu süreçte ulaşım, ticaret ve kültürel etkileşim başlıklarını öne çıkarıyor. Doğrudan uçuşların artırılması, bazı altyapı projelerinde ortaklık ve Tayvan içeriklerinin Çin medyasında daha fazla yer bulması gibi adımlar, toplumsal düzeyde birleşme fikrine yönelik algı inşası olarak değerlendiriliyor.

Ancak Tayvan kamuoyunda birleşmeye destek oranının %10 seviyesinin altında kalması, bu stratejinin kısa vadede sınırlı etki üreteceğini gösteriyor.

Buna karşın Çinli yetkililerin “güvenlik ve kalkınma garantisi” söylemi, özellikle Hong Kong deneyimi nedeniyle Taipei’de karşılık bulmaktan uzak. Ekonomik refah vaadi ise Tayvan’ın mevcut büyüme performansı karşısında zayıf bir argüman olarak kalıyor.

Ekonomik kaldıraç

Tayvan ekonomisi son 15 yılın en güçlü büyüme dönemlerinden birini yaşıyor. Yarı iletken ve yapay zekâ tedarik zincirindeki kritik konumu sayesinde %11’e yaklaşan büyüme oranı, Taipei’nin hem ekonomik hem de jeopolitik elini güçlendiriyor.

Bu ekonomik kapasite, Tayvan’a yalnızca dış ticarette değil, aynı zamanda savunma yatırımlarında da önemli bir manevra alanı sağlıyor. ABD’den yapılan 12 milyar dolarlık silah alımı, adanın caydırıcılık kapasitesini artırma yönündeki kararlılığını ortaya koyuyor.

Sert güç baskısı

Pekin’in stratejisi yalnızca diplomatik ve ekonomik araçlarla sınırlı değil; “gri bölge” olarak tanımlanan askeri baskı unsurları da giderek yoğunlaşıyor. Tayvan’ın diplomatik tanınırlığı 2016’dan bu yana 10 ülke azalırken, Çin finansal teşvikler ve altyapı yatırımlarıyla küçük devletleri kendi çizgisine çekmeyi sürdürüyor. Tayvan’ın bugün yalnızca 12 resmi diplomatik müttefiki bulunuyor.

Son dönemde Çin’in Seyşeller, Mauritius ve Madagaskar gibi ülkeler üzerinden Tayvan Devlet Başkanı’nın hava sahası geçişlerini engelleme girişimi, bu baskı stratejisinin diplomatik boyutunu gösteriyor. Aynı zamanda Penghu Adaları çevresinde Çin donanmasının varlığı, askeri caydırıcılığın sürekli bir araç olarak kullanıldığını ortaya koyuyor.

Deniz ve hava unsurlarıyla yürütülen sürekli tatbikatlar, Tayvan’ın savunma reflekslerini yıpratma ve operasyonel kapasitesini test etme amacı taşıyor. Çin’in insansız hava araçlarıyla Tayvan hava sahasını ihlal etmesi ise bu baskının yeni bir aşamaya geçtiğine işaret ediyor.

Washington faktörü

Tüm bu gelişmelerin merkezinde yaklaşan Trump–Xi görüşmesi bulunuyor. Görüşmede ticaret başlıkları ön planda görünse de, stratejik olarak en kritik dosya Tayvan meselesi olacak.

Pekin’in beklentisi, ABD’nin “stratejik belirsizlik” politikasını Tayvan’ın bağımsızlığına daha kapalı bir söyleme evirmesi yönünde. Böyle bir değişim, Çin açısından uzun vadeli birleşme hedefi için önemli bir diplomatik kazanım anlamına gelebilir.

Öte yandan Trump’ın çatışmaları sonlandırma eğilimi ve pragmatik pazarlık yaklaşımı, Tayvan dosyasını bir “müzakere unsuru” haline getirme ihtimalini de beraberinde getiriyor. Özellikle ticari tavizler karşılığında politik pozisyon esnetilmesi senaryosu, Pekin açısından dikkatle takip edilen bir alan.

Stratejik sonuç

Mevcut tablo, Çin’in Tayvan üzerinde kısa vadeli bir askeri birleşme hedefinden ziyade, uzun vadeli koşulların olgunlaştırılmasına odaklandığını gösteriyor. Diplomatik izolasyon, ekonomik etki, gri bölge baskısı ve Washington üzerinden yürütülen dolaylı diplomasi, bu stratejinin temel sütunlarını oluşturuyor.

Sonuç olarak Tayvan meselesi, yalnızca Boğaz hattında değil, aynı zamanda Washington–Pekin ekseninde şekillenen çok katmanlı bir güç mücadelesi haline gelmiş durumda.

Önümüzdeki dönemde belirleyici olan unsur ise Pekin’in “yumuşak ikna” ile “sert baskı” arasındaki dengeyi ne ölçüde sürdürebileceği olacak.