İngiltere merkezli yayın organlarından UnHerd’de, ABD ile İran arasında askıda kalan ateşkes süreci ve Trump yönetiminin müzakerelere İsrail ile normalleşme şartını dahil etmesinin doğurabileceği sonuçların değerlendirildiği bir analiz yayınlandı.

Trump yönetiminin, İran savaşında elde edilen askeri kazanımları kalıcı siyasi sonuçlara dönüştürmekte zorlandığına dikkat çekilen analizde, Washington’un İran ile yürütülen hassas müzakere sürecini Abraham Anlaşmaları gündemiyle ilişkilendirmesinin, bölgesel dengeleri daha karmaşık hale getirebileceğine dair değerlendirmelere yer verildi.

Analizde ayrıca, Suudi Arabistan, Katar, Türkiye ve Pakistan gibi ülkelerin İsrail ile ilişkilerinin mevcut bölgesel atmosfer içerisinde neden yeniden şekillendirilemediğine ve Gazze savaşı sonrasında normalleşme arayışlarının karşı karşıya kaldığı siyasi ve diplomatik engellere dair değerlendirmelere yer verildi.

İşte UnHerd’de yayınlanan analiz:

İran savaşında ABD ve İsrail’in elde ettiği bir dizi askeri saldırının ardından, Başkan Donald Trump İran ile bir ateşkes konusunda anlaşma yapılacağını açıkladı.

Bu düzenlemenin, çatışmayı resmen sona erdirecek bir barış anlaşmasına ulaşılması için müzakerelere zaman tanıyacak iki haftalık geçici bir süreç olması öngörülüyordu. Ancak altı hafta sonra savaş hala askıda duran bir durum içinde bulunuyor.

Trump son yaptığı açıklamada uzun vadeli bir ateşkesin yakın olduğunu duyurdu. Ancak aynı gece Amerikan ordusu İran’daki hedeflere saldırı düzenledi. Böylece ABD’nin taktik askeri kazanımları stratejik siyasi başarıya dönüştürmekte zorlandığı bir kez daha ortaya çıkarken, Trump müzakerelere yeni ve daha karmaşık boyutlar eklemiş oldu.

Yeni şart

Son gelen haberlere göre Trump, Bahreyn, Mısır, Ürdün, Pakistan, Katar, Suudi Arabistan, Türkiye ve Birleşik Arap Emirlikleri liderleriyle yaptığı telefon görüşmesinde, İran’la anlaşmaya varması halinde İsrail ile ilişkilerini normalleştirmemiş hükümetlerin bunu yapmasını “beklediğini” söyledi.

Bu açıklama doğal olarak olumlu karşılanmadı. Bir ABD’li yetkilinin ifadesiyle, “Hatta hatta sessizlik oldu ve Trump şakayla hâlâ hatta olup olmadıklarını sordu.”

Telefon görüşmesine katılan bazı ülkeler açısından bu talep yeni değildi. Bahreyn ve BAE, Trump’ın 2020’de başlattığı Abraham Anlaşmaları girişimi kapsamında İsrail ile ilişkilerini normalleştirmişti. Mısır ve Ürdün ise İsrail’i onlarca yıl önce tanımıştı.

Trump’ın sözleri esas olarak Pakistan ve Suudi Arabistan’a yönelikti. Her iki ülke de İsrail ile hiçbir zaman resmî ilişki kurmadı. Katar ve Türkiye ise geçmişte farklı düzeylerde diplomatik ilişkilere sahip olsa da bunları daha sonra kesmişti.

Abraham anlaşmaları baskısı

Trump bu talebini daha sonra kamuoyuna açık biçimde yineledi. Truth Social platformunda paylaştığı yaklaşık 500 kelimelik mesajda;

“Bu ülkelerin en azından eş zamanlı olarak Abraham Anlaşmaları’na katılmalarının zorunlu olması gerektiğini”

yazdı.

Trump sürecin “Suudi Arabistan ve Katar’ın derhal imzasıyla başlaması gerektiğini” belirtirken, tehditkar bir üslupla “Eğer yapmazlars bu kötü niyet göstergesidir” ifadelerini kullandı.

Bölgesel gerçeklik

Ancak bu yaklaşımın uygulanabilir olmadığı görülüyor.

İran’ın Abraham Anlaşmaları’na katılması başlangıçtan itibaren gerçekçi olmayan bir ihtimal. Çünkü İran İslam Cumhuriyeti ideolojisinin temel hedeflerinden biri İsrail devletini ortadan kaldırmak ve bu yaklaşımın değişmesi beklenmiyor.

Benzer şekilde Pakistan açısından da tablo farklı değil. Pakistan da bir İslam cumhuriyeti olarak radikal ideolojik akımlar ve terörizm tartışmalarında sıkça gündeme gelen bir ülke konumunda.

Türkiye’nin siyasi yönetimi ise geçmişte İsrail ile ilişkiler konusunda daha esnek davranmıştı. Ancak gelinen noktada bu konuda taviz vermesi beklenmiyor.

Katar ve Suudi Arabistan ise İsrail ile perde arkasında çeşitli iş birliği mekanizmaları yürütüyor. Ancak Gazze savaşı sonrasında bölgedeki sertleşen atmosfer nedeniyle normalleşme ihtimali son derece zayıf görünüyor.

Bu durum, Abraham Anlaşmaları’na katılımın büyük ölçüde sembolik olacağı Mısır ve Ürdün için dahi geçerli.

Müzakerelerde çıkmaz

Bütün bu yapısal ve konjonktürel engeller bir yana, böyle bir gündemin tam da şimdi ve ABD-İran müzakerelerine bağlanarak ortaya konulması oldukça sorunlu görünüyor.

İran nükleer silah meselesinde geri adım atmayı reddediyor. ABD ise yeniden savaşa dönerek bunu zorla değiştirmeye istekli görünmüyor. Bu nedenle Trump’ın, Amerikan tarafını küçük düşürecek tavizler vermeden kısa vadede İran ile kapsamlı bir anlaşma sağlaması zor görünüyor.

Böylesi bir çıkmaz sürerken, Washington’un diplomatik enerjisini müttefik ülkelerle İsrail ilişkileri konusunda altı ayrı yeni müzakere sürecine yönlendirmesinin, ABD-İran hattındaki kilitlenmeyi çözmeye katkı sağlayacağına inanmak gerçekçi görünmüyor.

Sonuç olarak Trump yönetimi, İran savaşındaki askeri üstünlüğü siyasi kazanca dönüştürmekte zorlanırken, Abraham Anlaşmaları’nı İran dosyasına bağlama girişimi müzakereleri kolaylaştırmaktan çok daha karmaşık hale getirme riski taşıyor.