ABD’nin önde gelen yayın organlarından Foreign Policy’de, Türkiye’nin son yıllarda hızla güçlenen savunma sanayisi, artan bölgesel etkisi ve olası F-35 tedarikinin Orta Doğu’daki stratejik dengeleri nasıl değiştirebileceğinin ele alındığı dikkat çekici bir analiz yayımlandı.

Analizde, ABD Başkanı Donald Trump’ın Türkiye ile ilişkileri yeniden güçlendirmeye yönelik yaklaşımının ve Ankara’nın F-35 programına dönüş ihtimalinin İsrail’de ciddi bir stratejik endişe oluşturduğu belirtilirken, Türkiye’nin yükselen askeri kapasitesinin artık bölgesel güç dengelerinin belirleyici unsurlarından biri haline geldiği vurgulandı.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun ise yaklaşan seçimler öncesinde Türkiye’yi ön plana çıkararak hem Washington üzerinde baskı kurmayı hem de iç siyasette güvenlik söylemini güçlendirmeyi hedeflediği değerlendirmesinde bulunuldu.

Analizde ayrıca; Türkiye’nin milli savunma sanayisinde ulaştığı seviye, NATO içerisindeki vazgeçilmez stratejik konumu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın izlediği bağımsız dış politika, Ankara’nın artan bölgesel caydırıcılığı ve Türkiye’nin hava gücünü daha da ileri taşıyacak olası F-35 tedarikinin Doğu Akdeniz ile Orta Doğu’daki güç dengelerine etkilerine ilişkin kapsamlı değerlendirmelere yer verildi.

İşte Foreign Policy’de yayınlanan analiz:

ABD ile İran arasındaki gerilimin yeniden tırmandığı bir dönemde dikkat çekici olan, İsrail’in son günlerde söylemlerinin odağına İran yerine Türkiye’yi yerleştirmesi oldu.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, ABD Başkanı Donald Trump’ın Türkiye’ye F-35 savaş uçaklarının satışına sıcak baktığı yönündeki açıklamalarından ciddi rahatsızlık duyduğu görülüyor. Beşinci nesil savaş uçaklarının Türk Hava Kuvvetleri envanterine katılması, bölgedeki askeri dengeleri önemli ölçüde etkileyebilecek stratejik bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Netanyahu’nun asıl endişelerinden biri de Trump ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasında gelişen olumlu diyalog. NATO Zirvesi öncesinde Trump’ın Erdoğan’a yönelik övgü dolu ifadeleri ve Türkiye’nin bölgesel rolüne yaptığı vurgu, İsrail yönetiminde dikkatle takip edilen gelişmeler arasında yer alıyor.

İsrail’in Türkiye söylemi sertleşiyor

Netanyahu, CNN’e verdiği röportajda Türkiye’yi “Müslüman Kardeşler ideolojisinden etkilenen bir yönetim” olarak tanımlarken, Trump’a gelişmiş savaş uçaklarının Türkiye’ye satılmasının Orta Doğu’daki güç dengesini değiştireceğini bizzat ilettiğini açıkladı.

Buna karşın Trump’ın bu kaygılara mesafeli yaklaştığı ve Erdoğan ile kurduğu doğrudan iletişim sayesinde Türkiye’nin İran-İsrail çatışmasına dahil olmamasında etkili olduğunu savunduğu aktarıldı.

İsrail açısından F-35 satışı stratejik bir mesele olarak görülse de, Türkiye’nin savunma kapasitesini artırma çabaları kendi ulusal güvenlik ihtiyaçları ve bölgesel caydırıcılık hedefleri doğrultusunda şekilleniyor.

Bölgesel rekabet ve karşılıklı söylemler

Türkiye ile İsrail arasındaki ilişkiler, özellikle 7 Ekim 2023 sonrasında Gazze’de yaşanan gelişmeler nedeniyle daha da gerildi. Ankara, İsrail’in Gazze’deki askeri operasyonlarını uluslararası hukuk açısından sert biçimde eleştirirken, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da 2 Temmuz’da yaptığı açıklamada İsrail yönetimine yönelik oldukça ağır ifadeler kullandı.

Yunanistan ile Ege ve Doğu Akdeniz’de yaşanan deniz yetki alanı anlaşmazlıkları da Türkiye’nin bölgesel politikalarının Batı basınında sıkça eleştirilmesine neden oluyor. Ancak Ankara, tüm bu adımlarını uluslararası hukuk çerçevesinde kendi egemenlik haklarının korunması olarak tanımlıyor.

NATO geçmişi yeniden gündeme getiriliyor

Türkiye’nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemi satın alması ve İsveç’in NATO üyelik sürecindeki tutumu da Batılı çevrelerde zaman zaman yeniden gündeme taşınıyor.

Buna rağmen Türkiye, NATO’nun en büyük ikinci ordusuna sahip ülke olarak ittifakın caydırıcılığında kilit rolünü sürdürmeye devam ediyor. İttifak içindeki görüş ayrılıkları ise NATO’nun karar alma mekanizmasının doğal bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Seçim hesapları ve Türkiye kartı

Analizde, Netanyahu’nun Türkiye’yi öne çıkaran söylemlerinin yaklaşan İsrail seçimleriyle bağlantılı olabileceğine de dikkat çekiliyor.

Trump’ın Türkiye açıklamalarından kısa süre önce Netanyahu koalisyonunun Ermeni Soykırımı’nı tanıyan bir kararı kabul etmesi, uzun yıllar boyunca Ankara ile stratejik ilişkileri gözeten İsrail’in dış politikasında dikkat çekici bir değişim olarak yorumlanıyor.

Buna karşın Türkiye ile İsrail arasında diplomatik ilişkiler tamamen kopmuş değil. Mavi Marmara krizinin ardından yaşanan normalleşme süreci ve sonrasında devam eden diplomatik temaslar, iki ülke arasında iletişim kanallarının halen açık olduğunu gösteriyor.

Çifte standart eleştirileri

Analizde İsrail’in Türkiye’ye yönelik yaklaşımının kendi geçmiş politikalarıyla çeliştiği de savunuluyor.

İsrail geçmişte bölgedeki rakip ülkelere gelişmiş silah satışlarına sert şekilde karşı çıkarken, son yıllarda Suudi Arabistan’a yönelik F-35 satışları konusunda aynı sert tutumu göstermediği ifade ediliyor.

Benzer şekilde Netanyahu’nun Türkiye’deki iç siyasi uygulamaları eleştirirken, yıllar boyunca Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yakın ilişkilerini sürdürmesi de dış politika açısından çifte standart örneği olarak değerlendiriliyor.

Osmanlı söylemi ve bölgesel vizyon tartışması

Netanyahu, CNN röportajında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Osmanlı İmparatorluğu’nu yeniden canlandırmak istediğini” öne sürerken, İsrail’e yönelik eleştirilerde ise Netanyahu’nun “Orta Doğu’nun haritasını yeniden şekillendirme” söylemleri hatırlatılıyor.

Gazze, Lübnan ve Suriye’deki askeri varlığını sürdürme yönündeki açıklamalar ile İsrail hükümetindeki aşırı sağ ortakların Batı Şeria’nın ilhakı ve Lübnan’da yerleşim kurulmasına ilişkin söylemleri de bölgesel yayılmacılık tartışmalarının parçası olarak gösteriliyor.

Netanyahu’nun iç politika stratejisi

Analize göre Türkiye ile yaşanan gerilim, Netanyahu’nun seçim öncesinde güvenlik odaklı siyasi söylemini güçlendiren önemli araçlardan biri haline gelmiş durumda.

Haziran sonunda İsrail’in Kanal 14 televizyonunda yaptığı açıklamada “Bu savaş asla bitmeyecek. Orta Doğu’da yaşamak istiyorsanız güçlü olmalısınız.” ifadelerini kullanması da bu yaklaşımın göstergesi olarak değerlendiriliyor.

İsrail’in uluslararası alandaki itibar kaybının da büyük ölçüde Netanyahu’nun sürekli güvenlik tehdidi söylemi üzerine kurduğu siyasi stratejiyle bağlantılı olduğu öne sürülüyor.

İran savaşı sonrası güven kaybı

Netanyahu’nun İran konusunda yaptığı değerlendirmelerin de Washington’da eskisi kadar karşılık bulmadığı ifade ediliyor. İran rejiminin kısa sürede devrilebileceği yönündeki beklentilerin gerçekleşmemesi ve İran’ın nükleer programına ilişkin yıllardır dile getirilen uyarıların somut sonuç üretmemesi, İsrail Başbakanı’nın güvenilirliğini zedeleyen unsurlar arasında gösteriliyor.

Analizde, Netanyahu’nun İran’ın nükleer silaha çok yaklaştığı yönündeki iddialarını yeterli kanıt sunmadan dile getirmesinin, ABD yönetiminde de soru işaretleri oluşturduğu belirtiliyor.

Sonuç

Analiz, Türkiye’ye F-35 satılmasının bölgesel güç dengelerinde önemli bir değişim yaratabileceğini kabul etmekle birlikte, Netanyahu’nun bu tehdidi iç siyasette kullanmasının söylemlerinin inandırıcılığını zayıflattığını savunuyor. Önümüzdeki dönemde Trump ile Netanyahu arasında yapılacak görüşmede Türkiye ve İran dosyalarının yeniden masaya gelmesi beklenirken, Washington’da artık Netanyahu’nun uyarılarının geçmişe kıyasla daha temkinli değerlendirildiği ifade ediliyor.

Bununla birlikte Türkiye açısından bakıldığında, savunma sanayisinde elde edilen teknolojik ilerleme, milli hava gücünü artırma hedefi ve NATO içerisindeki stratejik konumu, Ankara’nın bölgesel caydırıcılığını güçlendiren temel unsurlar olarak öne çıkıyor.

Türkiye’nin F-35 programına olası dönüşü veya alternatif hava gücü projeleri, yalnızca askeri kapasiteyi değil, aynı zamanda bölgesel güç dengelerini de doğrudan etkileyecek stratejik gelişmeler arasında değerlendiriliyor.